Cevdet USTA
Ülkemizde özellikle büyük kentlerimizde en büyük sorunlardan biri de trafik yoğunluğudur. Öyle ki her gün trafiğe yeni araç çıkması, yolların yetersizliği, araçların birçoğunun tek kişi ile trafiğe çıkması gibi nedenler sorunun çözümünü güçleştirmektedir.
Bankaların (içinde bulunduğumuz süreç hariç) kolay kredi vermeleri, ithal araçların çok gelmesi, halkımızın gelir düzeyinin yükselmesi vd. neredeyse her evde iki araç kullanımını arttırmıştır. Zorunlu olarak geçimini araçla sağlayan vatandaşlarımız için söylenecek bir şey yoktur ama işe gidip gelirken 3-5 kişilik gruplar halinde gidilip gelinmesi konusu bir türlü benimsenmemektedir. Araç fiyatlarının, vergilerin, muayene ücretlerinin akaryakıt fiyatlarının artması da araç kullanımı yönünden çok az etkilemiş, motosiklet kullanımı ise artma eğilimine girmiştir., Döviz kurlarının yüksek seyretmesi sonucu akaryakıt fiyatları astronomik rakamlara ulaşmıştır. Kentsel dönüşüm ve yeni yapılan konutların site formatına gelmesi ile daire, işyeri sayılarının artmasına rağmen yolların aynı kalması da trafik yoğunluğunu arttırmaktadır.
Trafikteki araçların çokluğundan dolayı doğal olarak otopark sorununu da gündemden düşmemektedir. Yeni yapılan binalarda 1 veya 2 kat otoparka ayrılması zorunluluğu sorunun çözümünde yardımcı olacaktır.
Araçlardan alınan özel tüketim vergisi, KDV gibi vergilerin tutarı neredeyse araç fiyatı kadar yükselmesine rağmen araçlara olan talep her geçen gün artmaktadır. Ülkemizde trafikteki araçların çoğu maalesef ithal araçlardır. İlk yerli otomobilimiz olan TOGG un üretime geçmesi ülke ekonomisi için son derece başarılı bir girişimdir.
Bundan birkaç ay öncesine kadar araba, yatırım aracı olarak gündemde idi. Sürekli artan fiyatlar olsa da araç yokluğu hissedilmeye başlamıştı. Ancak bazı art niyetli araç mümessilleri veya bayileri araçları depoya çekerek stoktan haksız kazanç sağlamak üzere ellerinde bulunan araçları satmıyorlar, stokta bekletiyorlardı. Hükümet yeni arabalarda 6000 km. olmadan satış yasağı getirmesi ve araç stokları yapanlara ağır para cezaları verilmesinde kararlı adımlar atması sonucu Nisan ayından itibaren araba satışları düşme eğilimine girdi ve normal fiyatların da altında araç satılmaya da başladı. Ayrıca araçlar için bir takım teknik özelliklere haiz olmayan araçların EYLÜL ayından itibaren satılamayacağının yasalaşması nedeniyle bayiler normal fiyatın altında, bazıları bir miktar faizsiz kredi, bazıları düşük faizli kredi vererek ellerindeki araçları çıkarmaya başladılar. Doğal olarak ikinci el araç fiyatları da yaklaşık yüzde yirmi civarında gerileme kaydetti
Bir başka konu da döviz kurlarının yatay seyretmesi nedeniyle özellikle ithal araç fiyatlarının yerinde saymasıdır. Bu yüzden fiyatların artması söz konusu olmadığı gibi kampanyalı satışlar başlamıştır.
Piyasaya yeni çıkan ilk yerli otomobilimiz TOGG da her geçen gün yollarda çoğalmakta ve sıra beklemeden alınabilmektedir. Diğer elektrikli araçlar ise giderek yaygınlaşmaktadır. Ancak yazılı basında çıkan haberlere göre yoğun geçen kış aylarında sorun çıkarması Avrupa ülkelerinde beklenen miktarda satış gerçekleşmediğinden olmalı ki fiyatlar düşme eğilimine girmiş.
Ülkemizde özellikle trafik yoğunluğu ve gençlerin önde gelen tercihleri sebebiyle motosiklet satışları her geçen gün artmaktadır. Dolayısıyla motosikletlerin en uzuz fiyatı 300000 TL civarına kadar yükselmiştir.
Başka bir konu da bisiklet kullanımı bir türlü yaygınlaşmamıştır. Trafikte rahat gidiş, ekonomiden tasarruf gibi nedenler bisiklet tercihini arttırmaktadır ve birçok Avrupa ülkesinde ulaşım aracı olmasına rağmen bizde maalesef kullanılmamaktadır.
Ülkemizde geçtiğimiz günlerde yazılı ve görsel basından öğrendiğimize göre 2 tane Çinli otomobil devi yatırım kararı almışlar ve Türkiye’de fabrika kurmak için hazırlıklara başlamışlardır ve bu bizim için son derece önemli bir gelişmedir. Her platformda belirtmeye çalıştığım gibi sıcak para girişi rezervlerimiz için kalıcı çözüm değildir ve yurt dışından gelen paraların çoğu carry trade yöntemi ile geldiğinden bir müddet sonra geldiği gibi gidecektir. Önemli olan kalıcı sermaye yatırımlarıdır. Bu anlamda bakıldığında Çin li otomobil fabrikası kurulması ülkemiz için önemli bir gelişmedir.
Geçtiğimiz günlerde TÜİK tarafından yayınlanan aralık ayı motorlu kara taşıtları bilgileri aşağıdadır.
Türkiye’de 2024 yılında 2 milyon 598 bin 816 adet taşıtın trafiğe kaydı yapıldı
Türkiye’de 2024 yılında bir önceki yıla göre trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı %13,5 artarak 2 milyon 598 bin 816 adet olurken, trafikten kaydı silinen taşıt sayısı %15,6 artarak 36 bin 657 adet oldu. Böylece Ocak-Aralık döneminde trafikteki toplam taşıt sayısında 2 milyon 562 bin 159 adet artış gerçekleşti.
Aralık ayında 238 bin 993 adet taşıtın trafiğe kaydı yapıldı
Aralık ayında trafiğe kaydı yapılan taşıtların %45,5’ini otomobil, %39,6’sını motosiklet, %9,0’ını kamyonet, %3,0’ını traktör, %1,7’sini kamyon, %0,8’ini minibüs, %0,3’ünü otobüs ve %0,1’ini özel amaçlı taşıtlar oluşturdu.
Trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı bir önceki aya göre %26,5 arttı
Aralık ayında trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı bir önceki aya göre özel amaçlı taşıtta %79,8, kamyonda %44,8, motosiklette %28,6, otomobilde %28,2, minibüste %25,3, traktörde %22,5, kamyonette %10,1 ve otobüste %5,9 arttı.
Trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı geçen yılın aynı ayına göre %19,9 arttı
Aralık ayında geçen yılın aynı ayına göre trafiğe kaydı yapılan taşıt sayısı minibüste %101,9, kamyonda %69,0, motosiklette %23,9, otomobilde %20,6, otobüste %18,9, kamyonette %11,3 artarken traktörde %21,6 ve özel amaçlı taşıtta %1,7 azaldı.
Trafiğe kayıtlı toplam taşıt sayısı aralık ayı sonu itibarıyla 31 milyon 301 bin 389 oldu
Aralık ayı sonu itibarıyla trafiğe kayıtlı taşıtların %51,9’unu otomobil, %20,0’ını motosiklet, %15,0’ını kamyonet, %7,2’sini traktör, %3,2’sini kamyon, %1,7’sini minibüs, %0,7’sini otobüs ve %0,3’ünü özel amaçlı taşıtlar oluşturdu.
Aralık ayında 985 bin 633 adet taşıtın devri yapıldı
Aralık ayında devri (1) yapılan taşıtların %68,4’ünü otomobil, %15,5’ini kamyonet, %7,3’ünü motosiklet, %3,9’unu traktör, %2,3’ünü kamyon, %1,8’ini minibüs, %0,6’sını otobüs ve %0,2’sini özel amaçlı taşıtlar oluşturdu.
Aralık ayında 108 bin 753 adet otomobilin trafiğe kaydı yapıldı
Aralık ayında trafiğe kaydı yapılan otomobillerin %11,1’i Renault, %9,2’si Volkswagen, %7,5’i Hyundai, %7,0’ı Fiat, %5,6’sı Peugeot, %5,5’i Toyota, %5,1’i Opel, %4,7’si BMW, %4,0’ı Mercedes-Benz, %3,8’i Skoda, %3,7’si BYD, %3,2’si Citroen, %3,1’i Chery, %2,7’si Ford, %2,4’ü Nissan, %2,1’i Dacia, %2,0’ı Audi, %1,9’u Kia, %1,3’ü Cupra, %1,2’si Honda ve %13,0’ı diğer (2) markalardan oluştu.
Ocak-Aralık döneminde trafiğe kaydı yapılan otomobillerin %60,8’i benzin yakıtlıdır.
Ocak-Aralık döneminde trafiğe kaydı yapılan 1 milyon 14 bin 830 adet otomobilin %60,8’i benzinli, %16,7’si hibrit, %11,3’ü dizel, %10,2’si elektrikli ve %1,0’ı LPG’lidir. Aralık ayı sonu itibarıyla trafiğe kayıtlı 16 milyon 232 bin 458 adet otomobilin ise %34,1’i dizel, %31,9’u LPG’li, %30,2’si benzinli, %2,4’ü hibrit ve %1,1’i elektriklidir. Yakıt türü bilinmeyen (3) otomobillerin oranı ise %0,2’dir.
Ocak-Aralık döneminde en fazla 1300 ve altı silindir hacimli otomobil kaydı yapıldı
Ocak-Aralık döneminde trafiğe kaydı yapılan 1 milyon 14 bin 830 adet otomobilin %33,1’i 1300 ve altı, %22,3’ü 1401-1500, %15,1’i 1301-1400, %12,4’ü 1501-1600, %6,3’ü 1601-2000, %0,6’sı 2001 ve üstü motor silindir hacmine sahiptir.
Ocak-Aralık döneminde kaydı yapılan otomobillerin 390 bin 771’i gri renklidir
Ocak-Aralık döneminde trafiğe kaydı yapılan 1 milyon 14 bin 830 adet otomobilin %38,5’i gri, %26,2’si beyaz, %13,1’i siyah, %11,2’si mavi, %5,6’sı kırmızı, %3,1’i yeşil, %0,8’i sarı, %0,7’si turuncu ve %0,5’i kahverengi renklidir.
Trafiğe kayıtlı taşıtların ortalama yaşı 14,3 olarak hesaplandı
Türkiye’de 2024 yılı sonu itibarıyla trafiğe kayıtlı 31 milyon 301 bin 389 adet motorlu kara taşıtı için ortalama yaş 14,3 olarak hesaplandı. Ortalama yaş otomobillerde 14,2, minibüslerde 16,0, otobüslerde 16,2, kamyonetlerde 13,9, kamyonlarda 18,1, motosikletlerde 10,2, özel amaçlı taşıtlarda 15,3 ve traktörlerde 24,5’tir.
Devri yapılan taşıtların ortalama yaşı 12,2 olarak hesaplandı
Türkiye’de 2024 yılında devri yapılan 10 milyon 689 bin 113 adet motorlu kara taşıtı için ortalama yaş 12,2 olarak hesaplandı. Devri yapılan otomobillerin ortalama yaşı 13,3, minibüslerin 12,2, otobüslerin 11,4, kamyonetlerin 11,4, kamyonların 14,1, motosikletlerin 4,3, özel amaçlı taşıtların 15,7 ve traktörlerin 19,2’dir.
AÇIKLAMALAR
(1) Devir, noterler aracılığı ile bir veya daha fazla el değiştiren taşıtları ifade etmektedir.
(2) Diğer başlığı altında toplulaştırılan taşıt sayısı, 5429 sayılı Türkiye İstatistik Kanunu’nun 13. Maddesi gereğince yayımlanması için “yazılı onayı” bulunmayan ya da ilgili ayda trafiğe kaydı yapılan otomobil sayısı bakımından sıralamada ilk 20 dışında kalan markaları ifade etmektedir.
(3) Yakıt türü bilinmeyenler, ruhsat işlemlerinde yakıt türü boş bırakılan veya sehven hatalı veri girişi yapılan otomobilleri kapsamaktadır.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
Zafer ÖZCİVAN
