Zafer ÖZCİVANDÖVİZ MEVDUATLARINDA HIZLI ARTIŞ
Türkiye ekonomisinde son dönemde dikkat çeken gelişmelerden biri bankalardaki döviz mevduatlarında yaşanan hızlı artış oldu. Özellikle son haftalarda açıklanan veriler hem bireysel tasarruf sahiplerinin hem de şirketlerin yeniden dövize yönelmeye başladığını ortaya koyuyor. Türk lirası mevduat faizlerinin yüksek seviyelerde bulunmasına rağmen döviz hesaplarındaki yükseliş, piyasalarda “dolarizasyon eğilimi yeniden mi güçleniyor?” sorusunu gündeme getirdi.
Ekonomistler, döviz mevduatlarındaki artışı yalnızca kur beklentisiyle açıklamanın yetersiz olacağını, enflasyon görünümü, jeopolitik riskler, küresel finansal gelişmeler ve iç piyasadaki belirsizliklerin de tasarruf tercihlerini etkilediğini belirtiyor.
TASARRUF SAHİPLERİ GÜVENLİ LİMAN ARIYOR
Bankacılık sektöründe yayımlanan haftalık veriler, özellikle gerçek kişilere ait döviz mevduatlarının yeniden artış eğilimine girdiğini gösteriyor. Bir süredir kur korumalı mevduat sisteminden çıkışın hızlanmasıyla birlikte tasarruf sahipleri alternatif araçlara yönelirken, döviz hesaplarının yeniden cazip hale gelmesi dikkat çekiyor.
Ekonomide belirsizlik dönemlerinde döviz mevduatları genellikle güvenli liman olarak görülüyor. Türkiye’de geçmiş yıllarda yaşanan yüksek enflasyon ve kur oynaklığı, tasarruf sahiplerinin bir bölümünde dövizi koruyucu bir araç olarak görme alışkanlığı oluşturdu. Bu nedenle kurda yaşanan küçük hareketler bile döviz talebinde hızlı değişimlere yol açabiliyor.
Özellikle bireysel yatırımcıların önemli bir bölümü, yüksek enflasyon ortamında tasarruflarının değerini korumak amacıyla döviz ve altın gibi araçlara yöneliyor.
ŞİRKETLER DE DÖVİZ POZİSYONUNU ARTIRIYOR
Döviz mevduatlarındaki artış yalnızca bireylerle sınırlı değil. Reel sektör şirketleri de son dönemde döviz pozisyonlarını artırma eğilimi gösteriyor. İhracat gelirleri bulunan şirketler döviz varlıklarını bankalarda tutmayı tercih ederken, ithalat yapan firmalar ise kur riskine karşı önlem almak amacıyla döviz hesaplarını büyütüyor.
Küresel ekonomide yaşanan gelişmeler de şirketlerin döviz talebini artıran faktörler arasında yer alıyor. Enerji fiyatlarında yaşanan dalgalanmalar, küresel ticaretteki belirsizlikler ve Orta Doğu’da artan jeopolitik riskler, firmaların finansal planlamasında dövizi daha önemli hale getiriyor.
Uzmanlara göre özellikle enerji ve ham madde ithalatına bağımlı sektörler, kur riskine karşı korunmak amacıyla döviz varlıklarını artırma eğiliminde bulunuyor.
KUR BEKLENTİLERİ ETKİLİ OLUYOR
Döviz mevduatlarındaki artışın arkasındaki en önemli faktörlerden biri de kur beklentileri. Piyasalarda yılın ilerleyen dönemlerinde döviz kurlarında yukarı yönlü hareket yaşanabileceğine ilişkin beklentiler, yatırımcıların bir kısmını şimdiden döviz pozisyonu almaya yöneltiyor.
Enflasyonun hâlâ yüksek seviyelerde seyretmesi ve küresel piyasalardaki dalgalanmalar, kur beklentilerinin tamamen ortadan kalkmasını zorlaştırıyor. Bu durum, tasarruf sahiplerinin portföylerinde döviz bulundurma isteğini güçlendiriyor.
Ekonomistler, özellikle jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde döviz talebinin hızlı şekilde yükseldiğini hatırlatıyor. Orta Doğu’da yaşanan gerilimler ve enerji piyasalarında ortaya çıkan belirsizlikler de dövize yönelimi artıran faktörler arasında gösteriliyor.
FAİZLER YÜKSEK AMA DOLARİZASYON DEVAM EDİYOR
Türkiye’de son dönemde uygulanan sıkı para politikası çerçevesinde Türk lirası mevduat faizleri oldukça yüksek seviyelere ulaştı. Buna rağmen döviz mevduatlarındaki artışın devam etmesi, tasarruf davranışlarının yalnızca faiz oranlarıyla şekillenmediğini ortaya koyuyor.
Ekonomistler, döviz mevduatlarındaki eğilimi değerlendirirken “beklentiler” faktörüne dikkat çekiyor. Eğer yatırımcılar gelecekte kurun yükseleceğini düşünüyorsa, yüksek faiz oranları bile dövize yönelimi tamamen engelleyemeyebiliyor.
Bu nedenle para politikası uygulamalarında güven ve öngörülebilirliğin büyük önem taşıdığı vurgulanıyor.
KUR KORUMALI MEVDUATTAN ÇIKIŞ ETKİSİ
Döviz mevduatlarındaki artışın arka planında kur korumalı mevduat sisteminden çıkışın hızlanması da bulunuyor. Son iki yılda ekonomide önemli bir rol oynayan bu sistem, tasarruf sahiplerini kur riskine karşı koruyarak Türk lirasında kalmayı teşvik etmişti.
Ancak son dönemde sistemin küçültülmesi yönünde atılan adımlar, bazı yatırımcıların yeniden döviz hesaplarına yönelmesine neden oldu. Kur korumalı mevduattan çıkan tasarrufların bir bölümünün doğrudan döviz hesaplarına geçtiği değerlendiriliyor.
MERKEZ BANKASI POLİTİKALARI BELİRLEYİCİ OLACAK
Önümüzdeki dönemde döviz mevduatlarındaki eğilimin nasıl şekilleneceği büyük ölçüde para politikası ve enflasyon görünümüne bağlı olacak. Merkez Bankası’nın enflasyonu düşürmeye yönelik politikalarının başarılı olması halinde Türk lirasına olan güvenin güçlenmesi ve dolarizasyonun azalması bekleniyor.
Ancak enflasyon beklentilerinin yüksek kalmaya devam etmesi durumunda tasarruf sahiplerinin döviz talebi de güçlü kalabilir. Bu nedenle ekonomi yönetiminin attığı adımlar ve piyasalara verdiği mesajlar büyük önem taşıyor.
EKONOMİDE GÜVEN UNSURU
Uzmanlara göre döviz mevduatlarının kalıcı şekilde gerilemesi için en önemli unsur ekonomik güven ortamının güçlenmesi. Enflasyonun kalıcı olarak düşmesi, finansal istikrarın korunması ve kur oynaklığının azalması, tasarruf sahiplerinin Türk lirasına yönelmesini sağlayabilecek temel faktörler arasında yer alıyor.
Türkiye ekonomisi son yıllarda önemli dönüşüm süreçlerinden geçerken, tasarruf tercihlerindeki değişimler de bu dönüşümün önemli göstergelerinden biri olarak görülüyor.
Sonuç olarak bankalardaki döviz mevduatlarındaki hızlı artış, yalnızca finansal bir veri olmanın ötesinde ekonomiye ilişkin beklentilerin ve güven algısının da önemli bir göstergesi niteliği taşıyor. Ekonomide istikrarın güçlenmesi halinde bu eğilimin zaman içinde tersine dönmesi mümkün. Ancak kısa vadede döviz talebinin piyasalardaki gelişmelere paralel olarak dalgalı bir seyir izlemesi bekleniyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
Formun Üstü
Formun Altı
Cevdet USTA
