AB’DE EKONOMİK ROTA TARTIŞMASI

AB’DE EKONOMİK ROTA TARTIŞMASI

Avrupa Birliği, son yıllarda yalnızca dış şokların değil, kendi içindeki görüş ayrılıklarının da etkisiyle ekonomi politikalarında derin bir tartışma sürecine girmiş durumda. Küresel enflasyon dalgası, enerji arzındaki kırılganlıklar, Rusya-Ukrayna savaşı sonrası değişen jeopolitik dengeler ve yeşil dönüşümün yarattığı mali yükler, Birlik içinde “nasıl bir ekonomik rota izlenmeli?” sorusunu daha yakıcı hâle getirdi. Bu tartışmanın merkezinde ise özellikle Fransa, Almanya ve İtalya bulunuyor. Üç büyük ekonomi, aynı Birlik çatısı altında yer alsa da mali disiplin, kamu harcamaları, sanayi politikası ve Avrupa’nın küresel rekabet gücü konularında giderek farklılaşan çizgiler izliyor.

Bu farklılaşma, AB’nin gelecekteki büyüme modelinin nasıl şekilleneceği konusunda yalnızca teknik bir tartışma değil; aynı zamanda siyasi ve toplumsal bir yol ayrımı anlamına geliyor. Kuzey ile güney, merkez ile çevre arasındaki klasik ayrımlar yerini artık “kurallara sıkı bağlılık mı, daha esnek ve müdahaleci bir ekonomi politikası mı?” ikilemine bırakmış durumda.

Mali disiplin mi, esneklik mi?

Almanya uzun yıllardır AB içinde mali disiplinin en güçlü savunucusu olarak öne çıkıyor. Borçlanma sınırları, bütçe dengesi ve fiyat istikrarı, Berlin’in ekonomi anlayışının temel taşlarını oluşturuyor. Alman yaklaşımına göre, sürdürülebilir büyüme ancak sağlam kamu maliyesiyle mümkün. Bu nedenle Almanya, pandemi döneminde askıya alınan mali kuralların yeniden devreye alınmasını ve üye ülkelerin borç oranlarını düşürmeye odaklanmasını istiyor.

Fransa ise bu çizgiye daha temkinli yaklaşıyor. Paris yönetimi, özellikle savunma, enerji dönüşümü ve yüksek teknoloji yatırımları gibi alanlarda kamu harcamalarının artırılmasının kaçınılmaz olduğunu savunuyor. Fransa’ya göre, katı mali kurallar Avrupa’yı ABD ve Çin gibi rakiplerin gerisinde bırakma riski taşıyor. Bu nedenle mali disiplin tamamen reddedilmese bile, büyümeyi ve stratejik yatırımları destekleyecek esnek bir çerçeve talep ediliyor.

İtalya’nın konumu ise daha da karmaşık. Yüksek kamu borcu, düşük büyüme potansiyeli ve kırılgan siyasi dengeler, Roma’yı mali kurallar konusunda daha hassas hâle getiriyor. İtalya, Almanya’nın savunduğu katı disiplinin kendi ekonomisi üzerinde boğucu bir etki yarattığını düşünüyor ve Fransa’ya yakın bir biçimde daha gevşek, büyüme odaklı bir yaklaşımı destekliyor.

Sanayi politikası ve rekabet meselesi

Ekonomik rota tartışmasının bir diğer boyutu sanayi politikası. Küresel ölçekte devlet destekli sanayi stratejileri yeniden yükselirken, AB içinde de “piyasa mı, devlet mi?” sorusu daha sık soruluyor. Fransa, uzun süredir stratejik sektörlerde devletin daha aktif rol almasını savunuyor. Savunma sanayi, enerji, yarı iletkenler ve yapay zekâ gibi alanlarda ulusal ve Avrupa düzeyinde güçlü kamu destekleri talep ediliyor.

Almanya bu noktada daha dengeli bir tutum sergiliyor. Geleneksel olarak güçlü sanayi altyapısına sahip olan Alman ekonomisi, devlet desteğine tamamen karşı değil; ancak bu desteğin rekabeti bozmayacak ve mali disiplini zedelemeyecek şekilde sınırlı kalması gerektiğini vurguluyor. Berlin için asıl öncelik, ihracat gücünü koruyacak yapısal reformlar ve verimlilik artışı.

İtalya ise sanayi politikasında daha korumacı bir çizgiye yakın duruyor. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesi, bölgesel kalkınma farklarının azaltılması ve istihdamın korunması Roma’nın öncelikleri arasında yer alıyor. Bu yaklaşım, AB içinde ortak bir sanayi politikasının ne kadar mümkün olduğu sorusunu da beraberinde getiriyor.

Enerji, enflasyon ve sosyal denge

Enerji fiyatları ve enflasyon da ülkeler arasındaki ayrışmayı derinleştiren başlıklardan biri. Almanya, enerji krizinin etkilerini büyük ölçüde piyasa mekanizmaları ve geçici desteklerle yönetmeye çalışırken, Fransa daha kalıcı ve kapsamlı kamu müdahalelerini savundu. İtalya ise artan yaşam maliyetleri karşısında sosyal desteklerin genişletilmesini önceliklendirdi.

Bu farklı yaklaşımlar, AB genelinde ortak bir enflasyonla mücadele stratejisi oluşturmayı zorlaştırıyor. Bir yanda fiyat istikrarını her şeyin önünde tutan bir anlayış, diğer yanda sosyal dengeyi ve büyümeyi önceleyen bir yaklaşım bulunuyor. Özellikle düşük gelirli kesimlerin korunması, enerji yoksulluğu ve istihdam kaygıları, güney ülkelerinin söyleminde daha belirgin bir yer tutuyor.

Avrupa projesinin geleceği açısından anlamı

Fransa, Almanya ve İtalya arasındaki bu görüş ayrılıkları, yalnızca ekonomi politikasıyla sınırlı değil; AB’nin siyasi bütünlüğü açısından da kritik sonuçlar doğurabilecek nitelikte. Ortak kuralların esnetilmesi, ulusal önceliklerin öne çıkması ve farklı hızlarda ilerleyen entegrasyon modelleri, Avrupa projesinin geleceğini yeniden tanımlayabilir.

Almanya’nın temsil ettiği “kurallara dayalı birlik” anlayışı, Fransa ve İtalya’nın savunduğu “daha siyasi ve müdahaleci bir Avrupa” vizyonu ile karşı karşıya geliyor. Bu iki yaklaşım arasında kurulacak denge, önümüzdeki yıllarda AB’nin küresel ekonomideki konumunu belirleyecek.

Sonuç: Ortak rota arayışı sürüyor

AB’de ekonomik rota tartışması, kısa vadede net bir uzlaşıya ulaşacak gibi görünmüyor. Ancak bu tartışma, Birliğin karşı karşıya olduğu yapısal sorunların açık bir yansıması niteliğinde. Fransa, Almanya ve İtalya arasındaki farklı çizgiler, aslında Avrupa’nın hangi değerler ve öncelikler etrafında şekilleneceği sorusunun bir uzantısı.

Önümüzdeki dönemde mali disiplin ile büyüme, piyasa ile devlet, ulusal çıkarlar ile ortak hedefler arasındaki dengeyi kurmak, AB’nin en büyük sınavı olacak. Bu sınavın sonucu yalnızca ekonomik performansı değil, Avrupa Birliği’nin siyasi dayanıklılığını ve küresel etkisini de belirleyecek.

Kaynak: Euronews

ZAFER ÖZCİVAN

Ekonomist-Yazar

Zaferozcivan59@gmail.com