Zafer ÖZCİVAN2025 HAYVANSAL ÜRETİM İSTATİSTİKLERİ
Türkiye hayvancılığı, 2025 yılı itibarıyla uzun süredir beklenen bir toparlanma işareti veriyor. Hayvansal Üretim İstatistikleri hem büyükbaş hem de küçükbaş hayvan sayılarında artışa işaret ederken, üretimin bazı alt kalemlerinde ivmenin güçlendiğini, bazılarında ise hâlâ kırılgan bir yapının sürdüğünü gösteriyor. Rakamlar ilk bakışta olumlu bir tablo çizse de bu artışların ne kadarının kalıcı olduğu sorusu önemini koruyor.
Büyükbaşta artış var ama tablo tek renk değil
2025 yılı sonunda büyükbaş hayvan sayısı bir önceki yıla göre yüzde 4,3 artarak 17 milyon 709 bin başa yükseldi. Bu artışın neredeyse tamamı sığır varlığından kaynaklandı. Sığır sayısı 17 milyon 544 bin başa ulaşırken, manda sayısı yüzde 1,7’lik daha sınırlı bir artışla 164 bin 785 baş oldu.
Bu veriler, özellikle son yıllarda artan yem maliyetleri, enerji giderleri ve finansmana erişim sorunları düşünüldüğünde önemli. Büyükbaş hayvancılık, yüksek sermaye gerektiren yapısı nedeniyle ekonomik dalgalanmalara daha hassas. Dolayısıyla yüzde 4’ü aşan artış, üreticinin tamamen sahadan çekilmediğini, aksine koşullar zorlaşsa da üretimi sürdürme çabası içinde olduğunu gösteriyor.
Ancak burada kritik bir ayrım yapmak gerekiyor: Hayvan sayısındaki artış ile verimlilik artışı aynı şey değil. Süt verimi, karkas ağırlığı ve hayvan başına maliyet gibi göstergeler bu tabloya eşlik etmediği sürece, sayı artışı tek başına sektörel refah anlamına gelmiyor.
Küçükbaş hayvancılık yeniden cazibe kazanıyor
2025 verilerinde asıl dikkat çekici gelişme küçükbaş hayvan sayısında yaşandı. Küçükbaş hayvan varlığı yüzde 5,4 artarak 57 milyon 874 bin başa ulaştı. Bu grubun lokomotifi ise koyun oldu. Koyun sayısı yüzde 5,9 artışla 46 milyon 689 bin baş, keçi sayısı ise yüzde 3,4 artışla 11 milyon 186 bin baş olarak kaydedildi.
Küçükbaş hayvancılıktaki bu artış tesadüf değil. Son yıllarda meraya dayalı üretimin yeniden önem kazanması, yem maliyetlerinin büyükbaş hayvancılığa kıyasla daha yönetilebilir olması ve kırdan kente göçün yavaşlaması bu eğilimi destekliyor. Özellikle Anadolu’nun birçok bölgesinde küçükbaş hayvancılık, “daha az maliyet – daha esnek üretim” modeliyle üretici için yeniden cazip hale gelmiş durumda.
Buna rağmen küçükbaş hayvancılıkta da yapısal sorunlar sürüyor. Çoban bulma sorunu, mera alanlarının daralması ve pazarlama zincirindeki kopukluklar, sayısal artışın kalıcı bir başarıya dönüşmesini zorlaştırıyor.
Hayvansal ürünlerde sınırlı ama önemli artış
Hayvan sayılarındaki artış, hayvansal ürün üretimine de kısmen yansıdı. 2025’te yaş ipek kozası üretimi yüzde 38,4 gibi dikkat çekici bir oranla artarak 118 ton oldu. Görece küçük bir üretim kalemi olsa da bu artış kırsal kalkınma ve katma değerli tarımsal üretim açısından önemli bir sinyal veriyor.
Bal üretimi ise daha sınırlı bir artış gösterdi. Yüzde 1,8’lik artışla 97 bin 253 ton olarak gerçekleşen bal üretimi, iklim koşulları ve arıcılığın çevresel faktörlere yüksek duyarlılığı düşünüldüğünde istikrarlı bir görünüm sergiliyor. Ancak arıcılıkta da girdi maliyetleri ve iklim kaynaklı riskler, sektörün önündeki temel belirsizlikler olmaya devam ediyor.
Rakamlar ne söylüyor ne söylemiyor?
TÜİK verilerinin referans tarihi, canlı hayvan sayıları için 31 Aralık 2025, hayvansal ürünler için ise Ocak–Aralık 2025 dönemi. Bu, rakamların yılın tamamını kapsadığını ve mevsimsel dalgalanmaların büyük ölçüde dengelendiğini gösteriyor.
Ancak bu istatistikler bazı kritik sorulara yanıt vermiyor:
- Hayvan başına verim ne kadar arttı?
- Üretici gelirleri bu artıştan nasıl etkilendi?
- Hayvancılık faaliyetleri kârlı mı, yoksa sadece ayakta mı duruyor?
Bugün hayvancılıkta sayılar artarken, üreticinin borçluluk düzeyi de artıyorsa, bu tablo sürdürülebilir değil demektir. Dolayısıyla niceliksel büyümenin, niteliksel dönüşümle desteklenmesi gerekiyor.
Politika açısından ne anlama geliyor?
2025 Hayvansal Üretim İstatistikleri, tarım politikaları açısından net bir mesaj veriyor: Üretici sahada kalmak istiyor, ancak desteklenmeye ihtiyacı var. Yem maliyetlerinin düşürülmesi, mera alanlarının korunması, hayvan hastalıklarıyla mücadelede etkinlik ve uzun vadeli üretim planlaması, bu artışın kalıcı hale gelmesi için kritik başlıklar.
Aksi halde bugün artış olarak gördüğümüz rakamlar, birkaç yıl sonra yeniden gerileme olarak karşımıza çıkabilir.
Sonuç: Temkinli iyimserlik zamanı
2025 verileri, hayvancılıkta “tam bir toparlanmadan ziyade temkinli bir iyimserliğe işaret ediyor. Büyükbaş ve küçükbaş hayvan sayılarındaki artış, üretimden kopuşun durduğunu gösteriyor. Ancak bu eğilimin sürdürülebilir olması, verimlilik, maliyet kontrolü ve doğru politika setleriyle mümkün.
Kısacası tablo umut veriyor ama hâlâ dikkatli olunması gereken bir eşikteyiz. Rakamlar yükseliyor; şimdi asıl mesele, bu yükselişi kalıcı refaha dönüştürebilmek.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
Cevdet USTA
