Zafer ÖZCİVANEMEKLİLER İÇİN İNTİBAK YASASI
Türkiye’de emeklilik sistemi, son yirmi yılda yapılan çok sayıda reform, katsayı değişikliği ve prim düzenlemesine rağmen en tartışmalı başlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Bu tartışmaların merkezinde ise uzun süredir “İntibak Yasası” yer alıyor. Farklı yıllarda emekli olan, aynı prim gününe ve benzer kazanç düzeyine sahip milyonlarca emekli arasında oluşan maaş farkları, yalnızca ekonomik bir sorun değil; aynı zamanda derin bir sosyal adalet meselesi olarak da karşımıza çıkıyor. Emekliler için intibak düzenlemesi, bu adaletsizliğin giderilmesi amacıyla yıllardır gündemde tutuluyor; ancak kapsamlı ve kalıcı bir çözüm hâlâ hayata geçirilebilmiş değil.
İntibak Nedir, Neden Gündemde?
İntibak, en basit tanımıyla, emekli maaşları arasında oluşan dengesizliklerin giderilmesi amacıyla yapılan uyumlaştırma anlamına geliyor. Türkiye’de emekli aylıkları, bağlandıkları dönemin mevzuatına, aylık bağlama oranlarına, güncelleme katsayılarına ve ekonomik koşullarına göre hesaplanıyor. Bu durum, aynı prim gün sayısına sahip, hatta benzer kazançlar üzerinden prim ödemiş kişiler arasında dahi ciddi maaş farklarının oluşmasına yol açıyor.
Özellikle 2000 yılı öncesi, 2000–2008 arası ve 2008 sonrası emekliler arasında belirginleşen bu farklar, zamanla daha görünür hale geldi. 2012 yılında yalnızca 2000 öncesi SSK emeklilerini kapsayan sınırlı bir intibak düzenlemesi yapılmış olsa da bu adım sorunu kökten çözmekten uzak kaldı. BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı emeklileri kapsam dışında bırakılırken, 2000 sonrası emekliler için de herhangi bir iyileştirme yapılmadı.
Aynı Prim, Farklı Maaş: Sistemin Temel Çelişkisi
İntibak talebinin temelinde, “aynı çalışma süresi, aynı prim; farklı maaş” çelişkisi yatıyor. Bir emeklinin 25–30 yıl çalışıp ödediği primlerin karşılığı olarak aldığı maaş, başka bir emeklininkiyle kıyaslandığında ciddi ölçüde düşük kalabiliyor. Bu fark, yalnızca birkaç yüz liralık bir oynama değil; bazı durumlarda maaşlar arasında iki kata varan uçurumlara kadar çıkabiliyor.
Bu tablo, emeklilik sistemine duyulan güveni de zedeliyor. Aktif çalışanlar, gelecekte emekli olduklarında alacakları maaşın ne olacağını öngöremiyor; emekliler ise geçmişteki emeklerinin bugünkü ekonomik koşullarda karşılığını alamadıklarını düşünüyor. İntibak Yasası, tam da bu noktada, sistemin iç tutarlılığını yeniden kurmayı amaçlayan bir araç olarak görülüyor.
Emekliler İçin İntibak Bir “Zam” Değil
İntibak tartışmalarında sıkça yapılan yanlışlardan biri, bu düzenlemenin bir “zam” olarak değerlendirilmesi. Oysa emeklilerin büyük bölümü intibakı, enflasyona karşı bir iyileştirme ya da refah payı artışı olarak değil; geçmişte oluşmuş bir adaletsizliğin telafisi olarak tanımlıyor. Bu yönüyle intibak, sosyal güvenlik sisteminin kendi içinde yaptığı hesaplama farklılıklarının düzeltilmesi anlamına geliyor.
Bu ayrım önem taşıyor. Çünkü intibak, her yıl yapılan maaş artışlarından veya seyyanen zam uygulamalarından farklı olarak, kalıcı bir düzeltmeyi hedefliyor. Emekli maaşının tabanının yükseltilmesi, ilerleyen yıllarda yapılacak artışların da daha anlamlı hale gelmesini sağlıyor.
Kamu Maliyesi Açısından İntibak Tartışması
İntibak Yasası’nın önündeki en büyük engel, kamu maliyesi üzerindeki yük tartışması. Hazine ve Sosyal Güvenlik Kurumu açısından bakıldığında, milyonlarca emeklinin maaşında yapılacak kalıcı bir artış, ciddi bir bütçe etkisi yaratıyor. Bu nedenle, her intibak talebi gündeme geldiğinde, “kaynak nereden bulunacak?” sorusu da beraberinde geliyor.
Ancak bu noktada gözden kaçırılmaması gereken bir gerçek var: Emeklilere ödenen maaşlar bir gider kalemi olmanın ötesinde, iç talebi destekleyen önemli bir unsur. Emekli gelirlerindeki artış, doğrudan tüketime yansıyor; bu da dolaylı olarak vergi gelirlerini ve ekonomik canlılığı destekliyor. Dolayısıyla intibak düzenlemesi, yalnızca bir maliyet unsuru olarak değil, aynı zamanda ekonomik dengeleyici bir araç olarak da ele alınmalı.
Sosyal Devlet İlkesi ve İntibak Yasası
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda yer alan sosyal devlet ilkesi, devletin yaşlılık döneminde vatandaşlarına insan onuruna yakışır bir yaşam standardı sunmasını öngörüyor. Emeklilik, bu ilkenin en somut uygulama alanlarından biri. Ancak mevcut maaş düzeyleri, özellikle düşük gelirli emekliler için bu ilkenin fiilen aşındığını gösteriyor.
İntibak Yasası, sosyal devlet anlayışının yeniden güçlendirilmesi açısından da sembolik bir öneme sahip. Yıllarca çalışmış, prim ödemiş ve ülkenin ekonomik büyümesine katkı sunmuş milyonlarca insanın, emeklilik döneminde yoksulluk sınırının altında yaşamaya mahkûm edilmesi, toplumsal vicdanı da zorluyor.
Kapsam Meselesi: Kimler Yararlanmalı?
İntibak tartışmalarının bir diğer kritik başlığı, düzenlemenin kapsamı. Geçmişte yapılan sınırlı intibak uygulaması, kapsam dar olduğu için büyük hayal kırıklığı yaratmıştı. Bugün emeklilerin temel beklentisi, SSK, BAĞ-KUR ve Emekli Sandığı ayrımı yapılmaksızın, tüm emeklileri kapsayan bir düzenleme.
Ayrıca yalnızca belirli bir tarihten önce emekli olanların değil, sistem değişikliklerinden olumsuz etkilenen tüm kuşakların dikkate alınması gerektiği savunuluyor. Aksi halde, yeni bir intibak düzenlemesi, eski bir adaletsizliği giderirken, başka bir eşitsizliğin kapısını aralayabilir.
İntibak Olmadan Emeklilik Reformu Eksik Kalır
Son yıllarda emeklilik sistemi üzerine yapılan tartışmalar, çoğunlukla emeklilik yaşı, prim gün sayısı ve EYT gibi başlıklara odaklandı. Oysa emeklilik reformunun en az bu konular kadar önemli bir ayağı da maaş adaleti. İntibak Yasası olmadan yapılacak her düzenleme, sistemin temel sorunlarından birini çözmeden yoluna devam etmek anlamına geliyor.
Emekliler açısından bakıldığında, intibak yalnızca ekonomik bir beklenti değil; aynı zamanda “emeğin karşılığını alma” talebinin sembolü. Bu talep karşılanmadığı sürece, emeklilik sistemi üzerindeki memnuniyetsizlik de kalıcı hale geliyor.
Sonuç: Geciken Adalet, Derinleşen Sorun
Emekliler için İntibak Yasası, yıllardır ertelenen, parça parça ele alınan ancak bütüncül bir yaklaşımla çözülemeyen bir mesele olarak Türkiye’nin gündeminde yer alıyor. Her geçen yıl, enflasyonun ve hayat pahalılığının etkisiyle maaşlar arasındaki adaletsizlik daha da derinleşiyor. Geciken her düzenleme, sorunun maliyetini de büyütüyor.
İntibak Yasası’nın hayata geçirilmesi, yalnızca emeklilerin gelirini artırmakla sınırlı bir adım olmayacaktır. Bu düzenleme, sosyal devlet ilkesinin güçlendirilmesi, emeklilik sistemine duyulan güvenin yeniden tesis edilmesi ve kuşaklar arası adaletin sağlanması açısından da kritik bir dönemeçtir. Aksi halde, emeklilik yılları, milyonlarca insan için “hak edilmiş bir dinlenme dönemi” olmaktan çıkıp, kalıcı bir geçim mücadelesine dönüşmeye devam edecektir.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
Cevdet USTA
