Zafer ÖZCİVAN2025 KASIM AYI CARİ AÇIK BİLGİLERİ
Türkiye ekonomisinin dış dengelerini gösteren en kritik göstergelerden biri olan cari işlemler hesabı, Kasım 2025’te yeniden açık verdi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) yayımladığı ödemeler dengesi istatistiklerine göre, Kasım ayında cari denge 3 milyar 996 milyon dolar açık kaydetti. Bu, son dört ayda art arda pozitif seyreden cari işlemler dengesinin tersine döndüğünü ve beklenenden daha büyük bir açık verildiğini gösteriyor.
Beklentileri Aşan Açık
Piyasada uzmanların beklentisi Kasım ayında cari açığın yaklaşık 3,1 milyar dolar civarında olması yönündeydi. Oysa gerçekleşen rakam bu tahminin çok üzerine çıkarak 4 milyar dolara yakın bir açığa işaret etti. Böylece hem ekonomik aktörlerin beklentisi aşılmış oldu hem de kısa vadeli dış denge görünümünde önemli bir bozulma sinyali verildi.
Kasım ayı verisine göre cari açığın yıllıklandırılmış hali yaklaşık 23,2 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu rakam, dış denge üzerinde yıl boyunca biriken baskının göründüğü seviyeyi ortaya koyuyor.
Dengenin Alt Kırılımlarına Bakış
Altın ve Enerji Hariç Denge
Enerji ve altın kalemleri dışarıda bırakıldığında, Türkiye’nin cari işlemler hesabı 2,1 milyar dolar fazla verdi. Bu “çekirdek” cari dengede pozitif seyir halen korunuyor; ancak ana dengede görülen açık, özellikle altın ve enerji ithalatının hacmi ile doğrudan ilişkili.
Bu durum, cari açığın temel olarak enerji ithalatı ve değerli metal taleplerinden kaynaklandığını gösteriyor; zira enerji dışı cari denge pozitif birikim göstermeye devam ediyor.
Mal ve Hizmet Dengesi
Kasım ayı ticaret verilerine göre mal ticaret açığı 6,38 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Buna karşılık, hizmetler sektöründe 3,9 milyar dolar civarında bir fazla kaydedildi. Hizmet gelirleri içerisinde özellikle turizm ve taşımacılık kalemleri güçlü kalmaya devam etti. Turizm gelirleri Kasım’da önemli net girişlerin sağlandığı kalemler arasında yer aldı.
Bu kırılım, mal ticaretinin açık oluşturmaya devam ederken hizmet gelirleri ile bir kısmının telafi edildiğini gösteriyor.
Finans Hesabı ve Net Yatırımlar
Kasım ayında cari açığın finansmanında net doğrudan yatırımlar 4,8 milyar dolar olarak gerçekleşirken, kredi akımlarından sağlanan kaynaklar toplamda yaklaşık 30,1 milyar dolar tutarında katkı verdi. Öte yandan net portföy yatırımları 3 milyar dolar dışarıya çıktı, ticari kredilerde 1,4 milyar dolar net çıkış oldu ve net efektif ve mevduat kalemleri yaklaşık 6,5 milyar dolar negatif etki gösterdi. TCMB’nin döviz rezervleri de yaklaşık 19,4 milyar dolar azaldı.
Bu finansman tarafı detayları, cari açıkla birlikte döviz piyasalarının ve rezervlerin nasıl etkilendiğine dair önemli ipuçları veriyor. Özellikle portföy yatırım çıkışları ve rezerv erimesi dikkat çekici unsurlar arasında yer alıyor.
Ekonomik Arka Plan ve Nedenler
Enerji İthalatı ve Dış Talep
Türkiye’nin dış ticaret açığını doğrudan etkileyen unsur enerji ithalatıdır. Enerji fiyatlarındaki artış veya enerji talebindeki yükseliş cari açığı belirgin şekilde etkiliyor. Kasım verilerindeki açığın önemli bir kısmı da bu kalemden kaynaklandı. Ek olarak altın ithalatı da dış ticaret dengesini olumsuz etkileyen bir başka faktör olmaya devam ediyor.
Mevsimsellik ve Turizm Gelirleri
Turizm gelirlerinin mevsimsel hareketliliği, cari denge üzerinde belirgin etkiler yaratıyor. Yaz sezonunun sona ermesiyle birlikte turizm gelirlerindeki düşüş, Kasım ayı gelir dengesini negatif etkileyen unsurlar arasında sayılabilir. Bu tür mevsimsel dalgalanmalar, hizmetler gelirlerinin cari dengeyi ne kadar telafi edebildiğini de etkiliyor.
Global Ekonomik Koşullar
Küresel talepteki dalgalanmalar, büyüme yavaşlamaları ve ticaret hacmindeki değişimler Türkiye’nin dış ticaret ve cari denge hesaplarını doğrudan etkiliyor. Dünya genelinde ekonomik belirsizlikler, uluslararası ticaret hacmini daraltırken, Türkiye gibi dış ticaret açığı veren ülkelerde bunu daha belirgin şekilde hissettiriyor. (Genel global ekonomik kontekst)
Genel Değerlendirme ve Beklentiler
Kasım 2025 verisi, Türkiye’nin cari dengesinin dört aylık aranın ardından yeniden açık verdiğini ve bu açığın beklentilerin üzerinde gerçekleştiğini ortaya koydu. Pozitif altın ve enerji hariç denge, temel ekonomik yapının dayanma gücünü gösterse de dış ticaret açığının büyümesi ve finansman tarafındaki zorluklar, orta vadede risk oluşturuyor.
Yılın ilk 11 ayında cari işlemler açığı yaklaşık 18,5 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu rakamın artan mal ticaret açığı ve finansman koşullarıyla birlikte dış denge riskini artırdığı değerlendiriliyor. Hizmet gelirlerindeki güçlü seyir cari açığın etkisini hafifletmede rol oynasa da mal ticaretindeki açığın büyümesi dengede belirgin bir düşüş etkisi yaratıyor.
Sonuç
Türkiye’de cari dengenin Kasım 2025’te yaklaşık 4 milyar dolar açık vermesi, kısa vadeli pozitif trendin kırıldığını işaret ediyor. Enerji ve altın kalemleri hariç tutulduğunda pozitif görüntü devam etse de dış ticaret açığının genişlemesi enerji ithalatına ve küresel talep koşullarına bağlı olarak cari dengenin kırılganlığını ortaya koyuyor.
Bu veriler, para politikası, dış ticaret stratejileri ve makroekonomik denge politikalarının önemini yeniden gündeme getiriyor. Özellikle enerji verimliliği, ihracatın artırılması ve dış finansman çeşitliliği, cari dengenin sürdürülebilirliği açısından önümüzdeki dönemde daha fazla odaklanılması gereken alanlar olarak öne çıkıyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
Cevdet USTA
