Zafer ÖZCİVANHÜRMÜZ BOĞAZI’NDA SON DURUM
Dünya haritasına bakıldığında küçük gibi görünen bazı bölgeler vardır ki, küresel ekonomi açısından dev bir öneme sahiptir. Hürmüz Boğazı da bunlardan biridir. Son dönemde yeniden yükselen İran-ABD gerilimi ve Orta Doğu’daki çatışmalar nedeniyle gözler bir kez daha Hürmüz Boğazı’na çevrilmiş durumda. Çünkü burada yaşanabilecek en küçük bir kriz bile petrol fiyatlarından gıda maliyetlerine kadar dünyanın dört bir yanındaki insanları etkileyebilecek sonuçlar doğurabilir.
Hürmüz Boğazı, İran ile Umman arasında yer alan dar bir deniz geçididir. Ancak bu geçidin önemi sadece coğrafi konumundan kaynaklanmaz. Dünyada deniz yoluyla taşınan petrolün önemli bir bölümü bu boğazdan geçmektedir. Başta Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Irak ve Katar olmak üzere Körfez ülkelerinin enerji ihracatının büyük kısmı bu güzergâh üzerinden dünya pazarlarına ulaşmaktadır.
Uzmanlara göre dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçmektedir. Bu nedenle boğazda yaşanacak herhangi bir aksama, küresel enerji piyasalarını doğrudan etkileyebilir. Petrol arzında yaşanabilecek sorunlar fiyatların yükselmesine neden olurken, bunun etkisi akaryakıt fiyatlarından ulaşıma, üretim maliyetlerinden market raflarındaki ürün fiyatlarına kadar geniş bir alana yayılabilir.
Son haftalarda bölgede yaşanan gelişmeler, uluslararası kamuoyunun dikkatini yeniden Hürmüz Boğazı’na çekti. İran ile ABD arasındaki siyasi ve askeri gerilimlerin tırmanması, boğazın güvenliği konusunda endişeleri artırdı. İran yönetimi geçmiş yıllarda çeşitli dönemlerde Hürmüz Boğazı’nı kapatma seçeneğini gündeme getirmişti. Her ne kadar böyle bir adımın atılması son derece zor ve riskli olsa da bu yöndeki açıklamalar bile enerji piyasalarında dalgalanmaya yol açabiliyor.
Bölgedeki askeri hareketlilik de dikkat çekiyor. ABD ve müttefikleri, uluslararası ticaret yollarının açık kalmasını sağlamak amacıyla bölgede deniz kuvvetleri bulundururken, İran da kendi güvenlik politikaları doğrultusunda askeri varlığını sürdürüyor. Karşılıklı açıklamalar ve zaman zaman yaşanan gerginlikler, küresel piyasalarda tedirginlik yaratıyor.
Ekonomistler, Hürmüz Boğazı’nın tamamen kapanmasının sadece petrol üreticilerini değil, enerji ithalatçısı ülkeleri de ciddi şekilde etkileyeceğini belirtiyor. Özellikle enerji ihtiyacının büyük bölümünü dışarıdan karşılayan ülkelerde maliyet baskıları artabilir. Bu durum enflasyonun yükselmesine, üretim maliyetlerinin artmasına ve ekonomik büyümenin yavaşlamasına neden olabilir.
Türkiye açısından bakıldığında da Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler yakından takip ediliyor. Türkiye doğrudan boğaza kıyısı olan bir ülke olmasa da enerji piyasalarında yaşanabilecek fiyat artışlarından etkilenebiliyor. Petrol fiyatlarının yükselmesi, akaryakıt maliyetlerini artırırken ulaştırma ve lojistik sektörleri üzerinden genel fiyat seviyelerini de etkileyebiliyor.
Bununla birlikte uzmanlar, tarafların doğrudan büyük bir çatışmaya girmesinin hem ekonomik hem de siyasi açıdan ağır sonuçlar doğuracağını vurguluyor. Bu nedenle uluslararası toplum, gerilimin diplomatik yollarla azaltılması yönünde çağrılarda bulunuyor. Küresel enerji güvenliğinin korunması, dünya ekonomisinin istikrarı açısından büyük önem taşıyor.
Bugün itibarıyla Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiği devam ediyor. Ancak bölgedeki gergin atmosfer nedeniyle enerji şirketleri, sigorta kuruluşları ve uluslararası nakliye firmaları gelişmeleri dikkatle izliyor. Çünkü bu dar su yolu, yalnızca Körfez ülkelerinin değil, tüm dünyanın ekonomik dengeleri açısından kritik bir öneme sahip.
Sonuç olarak Hürmüz Boğazı, dünya ekonomisinin adeta can damarlarından biri olmayı sürdürüyor. Burada yaşanacak her gelişme yalnızca bölge ülkelerini değil, dünyanın dört bir yanındaki tüketicileri de etkileyebilecek güce sahip. Bu nedenle önümüzdeki günlerde gözler yine Orta Doğu’da ve dünyanın en stratejik deniz geçitlerinden biri olan Hürmüz Boğazı’nda olmaya devam edecek.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
aaaa aaaa
Cevdet USTA
