Zafer ÖZCİVANDÜNYADA SAVAŞ DURUMUNDA OLAN ÜLKELER
Küresel sistem, 2020’li yılların ortasında tarihsel olarak nadir görülen ölçekte bir güvenlik bunalımından geçiyor. Soğuk Savaş sonrası dönemin görece istikrarlı yapısı yerini, çok katmanlı ve bölgesel çatışmaların iç içe geçtiği yeni bir jeopolitik gerçekliğe bırakmış durumda. Bugün dünyada aktif savaş ve çatışma yaşayan ülkeler incelendiğinde, bu tablo yalnızca askeri gerilimleri değil; aynı zamanda ekonomik kırılganlıkları, enerji güvenliği sorunlarını ve küresel yönetişim krizini de gözler önüne seriyor.
DOĞU AVRUPA’DA SAVAŞ: UKRAYNA CEPHESİ
Avrupa kıtasında güvenlik mimarisini kökten sarsan en önemli çatışma, Rusya-Ukrayna Savaşı olarak öne çıkıyor. Rusya ile Ukrayna arasında 2022 yılında başlayan savaş, 2026 itibarıyla hâlâ yoğun şekilde devam ediyor. Cephe hatları zaman zaman değişse de savaşın niteliği giderek daha yıpratıcı bir hal almış durumda.
Bu savaş yalnızca iki ülke arasında değil; aynı zamanda NATO ile Rusya arasında dolaylı bir güç mücadelesi olarak da değerlendiriliyor. Enerji fiyatları, tahıl arzı ve küresel ticaret yolları üzerinde ciddi etkiler yaratan bu savaş, özellikle Avrupa ekonomilerini zorlamaya devam ediyor.
ORTADOĞU’DA GERİLİM: ÇOK CEPHELİ ÇATIŞMA DİNAMİĞİ
Ortadoğu, tarihsel olarak olduğu gibi günümüzde de çatışmaların merkez üssü konumunda. İsrail ile Gazze Şeridi arasında yaşanan çatışmalar, sivil kayıpların artmasıyla uluslararası kamuoyunda büyük yankı uyandırıyor. Bu çatışma, yalnızca yerel bir kriz değil; aynı zamanda bölgesel güç dengelerini etkileyen bir gelişme.
Öte yandan İran ile ABD arasında artan gerilim, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde yeni bir çatışma riskini sürekli gündemde tutuyor. Bu bölge, dünya petrol ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği bir hat olması nedeniyle küresel ekonomi açısından kritik öneme sahip.
Ayrıca Suriye ve Yemen gibi ülkelerde devam eden iç savaşlar, vekâlet savaşlarının en belirgin örnekleri arasında yer alıyor. Bu çatışmalar, devlet otoritesinin zayıflamasıyla birlikte uzun süreli insani krizlere yol açıyor.
AFRİKA’DA SÜREGELEN ÇATIŞMALAR: GÖRÜNMEYEN KRİZLER
Asya kıtasında bazı bölgeler doğrudan savaş içinde olmasa da yüksek gerilim potansiyeli taşıyor. Keşmir bölgesinde Hindistan ile Pakistan arasındaki gerilim, her an sıcak çatışmaya dönüşebilecek riskler barındırıyor.
Benzer şekilde Çin ile Tayvan arasındaki gerilim, küresel ticaretin kalbi sayılan Tayvan Boğazı’nı stratejik bir kırılma noktası haline getiriyor. Kuzey Kore’nin füze denemeleri ise bölgesel güvenlik dengesini tehdit eden bir diğer unsur.
KÜRESEL EKONOMİ VE SAVAŞ: BÜYÜK DALGALANMA
Bugün dünyada yaşanan savaşlar yalnızca askeri cephelerle sınırlı değil. Enerji fiyatlarının artması, tedarik zincirlerinin bozulması ve küresel enflasyon baskıları, savaşların ekonomik yansımaları olarak öne çıkıyor. Özellikle petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki oynaklık hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeleri derinden etkiliyor.
Ayrıca savaşlar, göç hareketlerini hızlandırarak Avrupa başta olmak üzere birçok bölgede sosyal ve siyasi gerilimleri artırıyor. Milyonlarca insanın yerinden edilmesi, uluslararası sistemin insani kapasitesini zorlayan bir başka boyut olarak karşımıza çıkıyor.
SONUÇ: ÇOK KUTUPLU DÜNYADA ARTAN BELİRSİZLİK
Günümüzde savaş halinde olan ülkelerin sayısı ve coğrafi dağılımı, uluslararası sistemin giderek daha kırılgan hale geldiğini gösteriyor. Artık çatışmalar yalnızca iki ülke arasında değil; küresel güç rekabetinin, enerji politikalarının ve ideolojik ayrışmaların bir yansıması olarak ortaya çıkıyor.
Bu tablo, çok kutuplu dünya düzenine geçiş sürecinin sancılı olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Kalıcı barışın sağlanabilmesi için yalnızca askeri çözümler değil; diplomasi, ekonomik iş birliği ve uluslararası hukuk mekanizmalarının daha etkin kullanılması gerekiyor.
Aksi halde, bugün belirli bölgelerle sınırlı görünen çatışmaların yarın daha geniş bir coğrafyaya yayılması ihtimali, küresel sistemin en büyük riski olmaya devam edecek.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
aaaa aaaa
Cevdet USTA
