Cevdet USTA
Kuraklık Tarımın Kalbine Dokunuyor
Son yıllarda küresel iklim değişikliğinin etkileri, yalnızca hava durumu bültenlerinde değil, sofralarımıza gelen ekmekten meyve-sebze fiyatlarına kadar pek çok alanda kendini hissettiriyor. 2025 yazı da Türkiye’nin birçok bölgesinde yağışsız ve sıcak geçti. Özellikle İç Anadolu, Güneydoğu Anadolu ve Ege’nin bazı kesimlerinde yağış miktarının mevsim normallerinin oldukça altında kalması, tarım ürünlerinde ciddi rekolte kayıplarına yol açtı.
Kuraklık, tarımsal üretimde “görünmez ama derin” bir krizdir. Toprağın nemini kaybetmesi, sulama kaynaklarının azalması, bitki gelişim döneminde gerekli suyun sağlanamaması ve aşırı sıcak dalgalarının verim düşüşünü hızlandırması bu yıl çiftçilerin en çok şikâyet ettiği konular oldu.
Özellikle buğday, arpa, mercimek gibi tahıllarda dane dolum döneminde yeterli suyun olmaması, tanelerin küçülmesine ve verim kaybına neden olurken; pamuk, mısır ve ayçiçeği gibi sulama ihtiyacı yüksek ürünlerde sulama maliyetleri dramatik biçimde arttı.
Kuraklığın Ürün Bazında Etkileri
Tahıllar (Buğday, Arpa, Mısır)
Bu yıl kurak yaz, tahıllarda hem verimi hem de kaliteyi düşürdü. Özellikle İç Anadolu’da bazı buğday tarlalarında verim geçen yıla göre %30’a varan oranlarda azaldı. Yüksek sıcaklık, başakların erken olgunlaşmasına yol açtı, bu da dane iriliğini küçülttü. Arpada da benzer şekilde yemlik kalite oranı arttı, bira sanayisine uygun kaliteli arpa bulmak zorlaştı.
Baklagiller (Mercimek, Nohut)
Baklagiller genellikle kuraklığa daha dayanıklı olsa da bu yıl erken çiçeklenme ve yüksek sıcaklık nedeniyle çiçeklerin bir kısmı döküldü. Mercimekte tane sayısı azaldı, nohut ise küçük taneli ve düşük verimli bir şekilde olgunlaştı.
Yağlı Tohumlar (Ayçiçeği, Pamuk)
Ayçiçeği üreticileri, yağış eksikliğini sulama ile telafi etmek zorunda kaldı. Ancak enerji fiyatlarının yüksek olması, sulama maliyetlerini çiftçinin belini büken bir yük haline getirdi. Pamukta da kuraklığın etkisi, sulama yapılmayan arazilerde yaprak yanıkları ve koza dökülmesi şeklinde görüldü.
Sebze ve Meyve
Sebzelerde kuraklık, özellikle domates, biber, salatalık gibi yazlık ürünlerde hem verim hem kalite kaybına yol açtı. Meyve ağaçlarında ise kuraklığın etkisi daha uzun vadede ortaya çıkacak. Bu yaz yeterince su alamayan ağaçlar, gelecek yılki çiçeklenme döneminde de düşük verim riskiyle karşı karşıya kalacak. Üzüm bağlarında ise aşırı sıcak, şeker oranını artırırken asit oranını düşürdü; bu durum şaraplık üzüm kalitesinde değişimlere neden oldu.
Çiftçinin Mücadelesi: Sulama, Maliyet ve Borç Sarmalı
Kurak yaz, tarımsal üretimde en belirgin şekilde sulama maliyetlerinde kendini hissettirdi. Yeraltı suyu seviyelerinin düşmesi, birçok bölgede çiftçiyi daha derin kuyular açmaya zorladı. Bu durum hem mazot hem elektrik maliyetlerini yükseltti. Tarla başına yapılan sulama sayısı arttıkça, çiftçinin cebinden çıkan para da çoğaldı.
Bununla birlikte, kuraklık nedeniyle düşen verim, üreticinin satış gelirini de azalttı. Yani bir yandan daha fazla masraf, öte yandan daha az gelir söz konusu oldu. Bu denklem, birçok çiftçiyi borçlanmaya itti. Tarımsal kredi borçlarının yıl sonunda artması bekleniyor.
Gıda Fiyatlarına Yansıma ve Tüketici Etkisi
Kuraklığın tarım ürünlerine etkisi, yalnızca tarlada kalmıyor; pazara ve sofralara da taşınıyor. Üretimdeki düşüş, arzın azalmasına neden oluyor ve bu durum fiyatları yukarı çekiyor. Özellikle bu yıl ekmek, un, Ayçiçek yağı, mercimek ve sebze fiyatlarında kuraklığın etkisiyle belirgin artış bekleniyor.
Gıda enflasyonu, zaten yüksek seyreden genel enflasyonu besleyen en önemli kalemlerden biri. Kuraklık kaynaklı fiyat artışları, dar gelirli tüketici üzerinde daha fazla baskı yaratıyor. Bu da gıda güvenliği konusunu yalnızca üretim değil, sosyal politika meselesi haline getiriyor.
Uzmanların Önerileri ve Çözüm Yolları
Uzmanlar, kuraklıkla mücadelede kısa vadeli önlemler kadar uzun vadeli tarım politikalarının da önemine dikkat çekiyor:
Kuraklığa Dayanıklı Tohum Kullanımı: Daha az su isteyen, kısa sürede olgunlaşan tohum çeşitlerinin yaygınlaştırılması.
Sulama Sistemlerinin Modernizasyonu: Damla sulama ve yağmurlama gibi su tasarrufu sağlayan tekniklerin teşvik edilmesi.
Yeraltı Suyu Yönetimi: Kontrolsüz kuyu açılmasının önlenmesi, yeraltı su seviyelerinin korunması.
Erken Uyarı Sistemleri: Meteorolojik tahminlerle çiftçilerin ekim, sulama ve hasat zamanlarını daha iyi planlayabilmesi.
Devlet Destekleri: Kuraklık tazminatları, elektrik ve mazot desteği, düşük faizli kredilerle çiftçinin yükünün hafifletilmesi.
Sonuç: Kuraklıkla Yaşamayı Öğrenmek
Türkiye, iklim değişikliğinin etkilerinin giderek daha belirgin hissedildiği bir coğrafyada yer alıyor. Kurak yazların artık istisna değil, yeni normal haline gelmesi olasılığı yüksek. Bu nedenle tarım politikalarının, su yönetiminin ve üretim planlamasının bu gerçeğe göre yeniden şekillendirilmesi gerekiyor.
Çiftçi için bu yıl belki zor bir yıl olacak, tüketici içinse pahalı bir yıl. Ancak alınacak akıllı önlemlerle, kuraklığın etkileri en aza indirilebilir. Unutulmamalıdır ki, toprağı ve suyu korumak, yalnızca çiftçinin değil, hepimizin geleceğini korumaktır.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
Zaferozcivan59@gmail.com
Zafer ÖZCİVAN
