Cevdet USTA
Makaleyi Yazan: Doç. Dr. H. Işık Caner
Makale Tarihi: 17 Ocak 2018
Kadınların ve erkeklerin önemli sorunlarından biri olan saç dökülmesinin , genetik ve çevresel faktörlere bağlı olan bir çok nedeni var.
Saçların renk, sayı, kalınlık gibi özellikleri kişinin genetik yaısına uygun gelişir.
Saçların yapım evreleri vardır. Başlıca 3 evre söz konusudur;
1. Anagen Evre: Saçın tekrar oluşma ve büyüme evresidir. Bu evre kişisel farklılıklar ile yaklaşık 2-5 yıldır.
2. Katagen Evre: Ara dönemdir. Saç büyümesinin durmasıyla gelişen bu dönem günler ile ifade edilir.
3. Telogen Evre: İstirahat dönemi de denilen bu evre ortalama 2-4 ay sürer. Sonunda yeni saç yapımı başlarken, telegon saç atılır, yani dökülür. Ardından anagen evreye geçilir.
Saçın büyüme hızı, süresi, Telegon-Anagen oranına göre belirle-nir. Saçın büyüme hızı yaklaşık 3 günde bir milimetre, yani bir ayda yaklaşık bir santimetredir. Saçlı deride ayrışarak dökülen saç sayısı günde yaklaşık 100 adettir. Sağlıklı bir saç için ilk şartlar-dan biri sağlıklı beslenmedir. Saç da vücudun bir parçası olduğu için, protein, kalori, vitamin ve eser element eksikliklerinden et-kilenmektedir. Bilinçsiz diyetler, bazı emilim-sindirim sorunları, demir eksikliği anemesi gibi sorunlarda saçın yapısı bozulur. Saç için bazı maddeler özellikle önem taşımaktadır. Amino asitler özellikle sistein ve metionin, demir, çinko, bakır, c vitamini, B 12 vitamini ve A vitamini başlıcalarıdır. Hormonların da saç üzerinde etkisi oldukça fazladır. En belirgin olan androjenlerin etkisidir. Yatkınlığı olan kişilerde bu hor-monlar androjenik alopesi yani erkek tipi dökülmeye neden olurlar. Tiroid hormon-ları saçın büyüme hızını ve süresini artıra-rak Anagen’e geçişi kolaylaştırır.
E2 yani östradiol büyüme hızını yavaşlata-rak Anagen süresini uzatır. Kortizol (Böbrek Üstü Bezi Hormonu) ise Anagen’e geçişi inhibe ederek saçın büyüme ve oluşma dönemini baskılar.
Saç Dökülmesi Tipleri
Anagen ve Telogen Dökülme: Genel saç dökülmesi olarak ifade edebileceğimiz bu dökülmede büyüme ve olgunlaşma dönemindeki saçlar birçok etkene bağlı olarak Telogen yani istirahat ve ardından dökül-me dönemine geçer. Bu tarz dökülme yapan başlıca etkenler:
- İlaçlar (Kemoterapi İlaçları, Antikoagülanlar)
- Ateşli hastalıklar (Tifüs, Grip)
- Sifiliz
- Kronik bazı hastalıklar
- SLE
- Malignite
- Dermatomiyozit
- Diabetes Mellitus
- Doğum sonrası
Androjenik Alopesi: Erkek tipi saç dökülme de denilen bu dö-külme her iki cinste görülebilmektedir. Erkeklerde genetik yapıya bağlı olup, erkeklik hormonu olan serbest testosteronun dihidro testosrona dönüşümü ve bunun da saç köklerini etkileyerek saç-ların incelmesi ve dökülmesine neden olmasıdır. Başlangıç yeri alnın az gerisinden veya alın-şakak sınırından veya verteksden oluşmaktadır. Kadınlarda bu tip dökülme çoğunlukla menopoz döneminde görülür. Ayrıca hormonal problemler de (cushing sendromu gibi) genç yaşlarda görülebilmektedir.
Alopecia Areata: Sınırlı bir bölgede saç dö-külmesi söz konusudur. Özellikle stresle ilgili-dir. Plak sayısı fazla olabilir, kaş, sakal, ve tüm vücut kıllarını tutabilir.
Konjenital Alopesi: Doğuştan olup yaygın veya bölgesel görülebilir.
Sikatrisyel Alopesi: Kalıcı dökülmeler olup, bazı hastalıklara bağlı gelişirler. Etkilenen alanlarda saç folikülleri kalıcı bir şekilde tahrip olduğu için bu alanlardan tekrar çıkışı söz konusu değildir. Nevüsler, Diskoid Lupus Eritematozus, Skleroderma, Sarkoidoz, Liken Planus, Folikülitis Dekalvans, Favus, Kerion Celsi gibi hastalıklar başlıcalarıdır.
Tedavi Prensipleri
Saç dökülmelerinde, dökülmenin tipine göre zeminde mevcut etkenler araştırılmalıdır. Genel dökülmelerde mineral, vitamin eksiklik-lerinin olup olmadığı kan tetkikleriyle araştırılmalı, eksik olanlar tedaviyle takviye edilmelidir. Hormonal dökülmeler de yine tetkikler yapılıp özellikle kadın hastalarda saptanan hormon bozuklukları tedavi edilmelidir. Erkeklerde bu söz konusu olmadığı için lokal etkili ilaçlar kullanılabilir. Alo-pecia Areata’da stresle ilgili destek, psikolojik tedavi öğütlenip, lokal steroidli losyonlar veya intralezyoner steroid enjeksiyonları yapılabilir. Genel olarak saçlı derinin yapısına uygun şampuanlar, yine saçlı deriye friksiyon şeklinde uygulanacak lokal besleyici losyonlar önerilir.
Kaynak Avcılar Hospıtal Sağlık Bülteni
Zafer ÖZCİVAN
