Zafer ÖZCİVANHÜRMÜZ BOĞAZI KAPATILDI
Dünyanın gözü günlerdir Orta Doğu’da yaşanan gelişmelere çevrilmiş durumda. İran Devrim Muhafızları’nın Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığını duyurması, sadece bölge ülkelerini değil, tüm dünyayı yakından ilgilendiren tarihi bir gelişme olarak değerlendiriliyor. Çünkü Hürmüz Boğazı, dünya ekonomisinin en önemli enerji geçiş noktalarından biri olarak kabul ediliyor.
Peki Hürmüz Boğazı neden bu kadar önemli?
Basra Körfezi’nde bulunan Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve İran gibi petrol ve doğal gaz zengini ülkeler, ürettikleri enerji ürünlerini büyük ölçüde bu dar su yolundan dünya pazarlarına ulaştırıyor. Uzmanların hesaplamalarına göre dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri, sıvılaştırılmış doğal gazın ise önemli bir bölümü Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor.
Yani bu boğazın kapanması demek, dünyanın enerji damarlarından birinin sıkışması anlamına geliyor.
PETROL FİYATLARI FIRLAYABİLİR
Boğazın kapatılması haberi piyasaları anında etkiledi. Çünkü enerji piyasalarında en önemli unsur arz güvenliğidir. Eğer petrolün taşınması zorlaşırsa veya durursa, dünya piyasalarında petrol azalır. Azalan ürünün fiyatı ise doğal olarak yükselir.
Petrol fiyatlarının hızla yükselmesi ise yalnızca akaryakıtı etkilemez.
Benzin, motorin ve LPG fiyatlarında artış yaşanabilir.
Nakliye maliyetleri yükselir.
Sanayide üretim maliyetleri artar.
Elektrik üretim giderleri yükselir.
Tarım sektöründe mazot kullanan çiftçinin maliyeti artar.
Sonuçta market rafındaki hemen her ürün zamlanabilir.
Yani Hürmüz Boğazı’ndaki gelişme, binlerce kilometre uzaktaki Türkiye’de yaşayan vatandaşın cebini de doğrudan etkileyebilir.
TÜRKİYE NASIL ETKİLENİR?
Türkiye petrol üreticisi bir ülke değil.
Enerjisinin önemli bölümünü ithalat yoluyla karşılıyor.
Her ne kadar Türkiye petrolünü farklı ülkelerden alsa da dünya petrol fiyatları ortak piyasa mantığıyla belirleniyor. Bu nedenle Hürmüz’de yaşanacak her kriz, Türkiye’nin ithal ettiği petrolün fiyatını da artırabiliyor.
Petrol pahalanınca;
Akaryakıt zamlanıyor.
Ulaşım maliyetleri yükseliyor.
Üretici daha fazla harcama yapıyor.
Enflasyon üzerinde yeni baskılar oluşuyor.
Bu nedenle Hürmüz Boğazı sadece dış politika konusu değil, aynı zamanda mutfak ekonomisinin de önemli başlıklarından biri haline geliyor.
DENİZ TAŞIMACILIĞI DA RİSK ALTINDA
Kriz sadece petrolü etkilemiyor.
Bölgeden geçen yük gemileri ve tankerler de güvenlik riskiyle karşı karşıya kalıyor. Sigorta şirketleri savaş riski nedeniyle primleri artırabiliyor. Bu durum navlun ücretlerini yükseltiyor.
Navlun artınca ithal edilen ürünlerin maliyeti yükseliyor.
Elektronikten otomobile, kimyasaldan gıdaya kadar birçok üründe fiyat baskısı oluşabiliyor.
DÜNYA EKONOMİSİ ZORLANABİLİR
Enerji fiyatlarının yükselmesi dünya genelinde enflasyonu artırabilecek en önemli faktörlerden biridir.
Merkez bankaları faiz indirimlerini erteleyebilir.
Şirketlerin üretim maliyetleri yükselir.
Ekonomik büyüme yavaşlayabilir.
Borsalarda sert dalgalanmalar yaşanabilir.
Altın gibi güvenli limanlara yöneliş hızlanabilir.
Yatırımcılar belirsizlikten hoşlanmaz. Bu nedenle jeopolitik krizler finans piyasalarında ani hareketlere neden olur.
HÜRMÜZ KAPANIRSA ALTERNATİFLER YETERLİ Mİ?
Bazı ülkeler petrolü boru hatlarıyla farklı limanlara ulaştırabiliyor.
Ancak mevcut boru hatlarının kapasitesi, Hürmüz Boğazı’ndan geçen devasa enerji trafiğinin tamamını karşılayabilecek düzeyde değil.
Bu nedenle boğazın uzun süre kapalı kalması halinde dünya enerji arzında ciddi sıkıntılar yaşanabilir.
KRİZ NE KADAR SÜRER?
Asıl merak edilen soru bu.
Tarih boyunca Hürmüz Boğazı birçok kez gerilimlerin merkezinde yer aldı. Ancak uluslararası ticaretin tamamen durmasına yol açacak uzun süreli bir kapanma yaşanmadı.
Çünkü bu durum yalnızca enerji ithalatçısı ülkeleri değil, petrol ihracatçısı ülkeleri de ekonomik açıdan olumsuz etkiliyor. Petrol satamayan üretici ülkeler de önemli gelir kayıplarıyla karşı karşıya kalıyor.
Bu nedenle uluslararası toplumun diplomatik girişimleri büyük önem taşıyor.
TÜRKİYE İÇİN TEDBİRLER ÖNEM KAZANIYOR
Böylesine kritik dönemlerde enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması ve stratejik petrol stoklarının güçlü tutulması daha da önem kazanıyor.
Ayrıca enerji tasarrufu sağlayacak politikalar, yerli enerji üretiminin desteklenmesi ve doğal gaz depolama kapasitesinin artırılması da olası krizlerin etkisini azaltabilecek adımlar arasında yer alıyor.
SONUÇ
Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığı yönündeki açıklamalar, yalnızca askeri ve siyasi bir gelişme olarak değerlendirilmemelidir. Bu olay, küresel enerji piyasalarını, uluslararası ticareti ve ülkelerin ekonomik dengelerini doğrudan etkileyebilecek stratejik bir gelişmedir.
Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için bu tür krizler, akaryakıt fiyatlarından gıda maliyetlerine, üretim giderlerinden enflasyona kadar pek çok alanda hissedilebilir sonuçlar doğurabilir. Önümüzdeki günlerde diplomatik girişimlerin seyri, enerji piyasalarının tepkisi ve uluslararası deniz taşımacılığındaki gelişmeler yakından izlenecek. Dünya ekonomisinin geleceği açısından Hürmüz Boğazı’nda yaşanacak her gelişme, yalnızca bölgeyi değil, milyarlarca insanın günlük yaşamını da etkilemeye devam edecek gibi görünüyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
aaaa aaaa
