Zafer ÖZCİVANPERAKENDE CANLI, TOPTAN TİCARET ZORLANIYOR
Türkiye ekonomisinin nabzını tutan önemli göstergelerden biri olan ticaret satış hacmi verileri, Nisan 2026 döneminde dikkat çekici bir tablo ortaya koydu. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı verilere göre ticaret satış hacmi geçen yılın aynı ayına göre yalnızca yüzde 0,1 artış gösterirken, perakende satışlarda yüzde 11,4’lük güçlü bir yükseliş yaşandı. Bu durum vatandaşın alışveriş yapmaya devam ettiğini, ancak ticaret zincirinin diğer halkalarında aynı canlılığın görülmediğini ortaya koyuyor.
Ekonomide tüketim harcamaları uzun süredir büyümenin önemli kaynaklarından biri olarak öne çıkıyor. Nisan ayında açıklanan rakamlar da bu eğilimin devam ettiğini gösteriyor. Özellikle market, giyim, elektronik, ev eşyası ve internet üzerinden yapılan alışverişlerdeki hareketlilik perakende satışları yukarı taşıdı. Vatandaşlar artan fiyatlara rağmen temel ihtiyaçlarını karşılamak ve gelecekte daha pahalı olacağını düşündükleri ürünleri satın almak için harcamalarını sürdürüyor.
Ancak madalyonun diğer yüzüne bakıldığında tablo biraz farklı görünüyor. Toptan ticaret satış hacmi yıllık bazda yüzde 3,3 geriledi. Bu durum işletmelerin stok oluşturma konusunda daha temkinli davrandığını gösteriyor. Özellikle yüksek finansman maliyetleri, krediye erişimde yaşanan zorluklar ve ekonomik belirsizlikler firmaların yeni siparişlerinde daha dikkatli hareket etmesine neden oluyor.
Motorlu kara taşıtları ve motosiklet ticaretinde de yıllık bazda yüzde 7,6’lık düşüş yaşandı. Otomobil piyasasında son dönemde görülen fiyat artışları, kredi kullanımındaki sınırlamalar ve tüketicilerin satın alma kararlarını ertelemesi bu gerilemenin başlıca nedenleri arasında gösteriliyor. Geçmiş yıllarda yoğun talep gören otomotiv sektörü, bugün daha dengeli ve yavaşlayan bir görünüm sergiliyor.
Aylık verilere bakıldığında ise ticaret sektörünün genelinde bir yavaşlama dikkat çekiyor. Ticaret satış hacmi mart ayına göre yüzde 2,7 azaldı. Perakende satışlar da aylık bazda yüzde 1,7 geriledi. Bu düşüş ilk bakışta olumsuz gibi görünse de uzmanlar mevsimsel etkilerin ve tüketici davranışlarındaki kısa dönemli değişimlerin bu tür sonuçlara yol açabileceğini belirtiyor.
Özellikle yılın ilk aylarında yapılan yoğun harcamaların ardından tüketicilerin bütçelerini dengeleme eğilimine girmesi, aylık satışlarda gerilemeye neden olabiliyor. Ayrıca kredi kartı harcamalarındaki düzenlemeler ve yüksek faiz ortamı da tüketimin hızını bir miktar azaltıyor.
Buna rağmen yıllık yüzde 11,4’lük perakende satış artışı ekonomide iç talebin halen güçlü olduğunu gösteriyor. Vatandaşların harcamaları ekonomik büyümeye destek vermeye devam ediyor. Ancak uzmanlar bu büyümenin sürdürülebilir olması için üretim, yatırım ve ihracat gibi alanların da aynı ölçüde güçlenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Ekonomik açıdan değerlendirildiğinde ticaret sektöründeki mevcut görünüm, tüketim tarafının canlı kaldığını ancak işletmelerin ve yatırımcıların daha temkinli davrandığını ortaya koyuyor. Toptan ticaretteki daralma ve otomotiv sektöründeki gerileme, ekonominin bazı alanlarında yavaşlama sinyalleri veriyor. Buna karşılık perakende sektöründeki güçlü performans, vatandaşın alışveriş gücünü tamamen kaybetmediğini gösteriyor.
Önümüzdeki aylarda enflasyonun seyri, faiz politikaları ve tüketici güvenindeki gelişmeler ticaret sektörünün yönünü belirleyecek en önemli faktörler olacak. Eğer enflasyonda kalıcı bir düşüş sağlanır ve finansman koşulları iyileşirse hem toptan ticaret hem de perakende sektöründe daha dengeli bir büyüme görülebilir.
Sonuç olarak Nisan 2026 verileri, Türkiye ekonomisinde tüketimin hâlâ önemli bir itici güç olduğunu ortaya koyuyor. Ancak ticaretin tüm alanlarında aynı canlılığın görülmediği de açıkça anlaşılıyor. Perakende sektöründeki güçlü görünüm ekonomiye destek verirken, toptan ticaret ve otomotiv sektöründeki zayıflıklar dikkatle takip edilmesi gereken gelişmeler olarak öne çıkıyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
aaaa aaaa
Cevdet USTA