Zafer ÖZCİVAN2026 İLK ÇEYREK İŞGÜCÜ VERİLERİ
Türkiye’de 2026 yılının ilk çeyreğine ilişkin işgücü verileri, ekonomide ilk bakışta olumlu görünen ancak detaylara inildikçe daha karmaşık bir tablo ortaya koyan bir döneme işaret ediyor. TÜİK tarafından açıklanan verilere göre mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 8,2’ye geriledi. Kâğıt üzerinde bu gelişme olumlu görünüyor. Ancak aynı dönemde istihdamın azalması ve işgücüne katılımın düşmesi, işsizlik oranındaki gerilemenin ekonomide güçlü bir toparlanmadan değil, iş aramaktan vazgeçen insanların artmasından kaynaklanabileceğine dair önemli sinyaller veriyor.
2026’nın ilk üç ayında işsiz sayısı bir önceki çeyreğe göre 52 bin kişi azalarak 2 milyon 894 bine düştü. İşsizlik oranındaki 0,1 puanlık gerileme, uzun süredir yüksek enflasyon ve sıkı para politikası altında faaliyet gösteren ekonomi için ilk bakışta olumlu okunabilir. Ancak aynı dönemde istihdam edilen kişi sayısının 301 bin azalması dikkat çekiyor. Çünkü normal şartlarda sağlıklı bir ekonomik büyüme döneminde hem işsizlik düşer hem de çalışan sayısı artar. Burada ise çalışan sayısı azalırken işsizlik oranının düşmesi, işgücü piyasasında farklı bir dinamiğin çalıştığını gösteriyor.
Asıl dikkat çekici gelişme işgücüne katılım oranında yaşandı. İşgücüne dahil olan kişi sayısı bir çeyrekte 353 bin azaldı. İşgücüne katılım oranı yüzde 52,6’ya geriledi. Bu durum, çok sayıda kişinin iş bulma umudunu kaybederek iş aramayı bırakmış olabileceğini düşündürüyor. Ekonomide belirsizliklerin arttığı dönemlerde insanlar uzun süre iş bulamayınca iş aramaktan vazgeçebiliyor. TÜİK metodolojisine göre aktif biçimde iş aramayan kişiler işsiz sayılmıyor. Dolayısıyla iş aramaktan vazgeçenlerin artması teknik olarak işsizlik oranını aşağı çekebiliyor.
Kadın istihdamı ve kadınların işgücüne katılımı ise hâlâ Türkiye ekonomisinin en kırılgan alanlarından biri olmayı sürdürüyor. Erkeklerde işsizlik oranı yüzde 6,8 seviyesinde gerçekleşirken kadınlarda bu oran yüzde 11,1 oldu. Daha çarpıcı veri ise istihdam oranında görülüyor. Erkeklerin yüzde 65,7’si çalışırken kadınlarda bu oran yalnızca yüzde 31,3 seviyesinde kaldı. Yani çalışma çağındaki her üç kadından yalnızca biri istihdamda yer alabiliyor.
Kadınların işgücüne katılım oranının yüzde 35,2’de kalması, Türkiye’nin üretim kapasitesi açısından da önemli bir kayıp anlamına geliyor. Çünkü gelişmiş ekonomilerde kadınların işgücüne katılımı büyümenin temel kaynaklarından biri olarak görülüyor. Türkiye’de ise bakım yükümlülükleri, kayıt dışılık, ücret eşitsizliği ve çalışma koşullarındaki sorunlar kadınların iş hayatında kalmasını zorlaştırıyor.
Genç işsizliği tarafında ise tablo daha ağır. 15-24 yaş grubunda işsizlik oranı yüzde 15,2 seviyesinde kaldı. Erkek gençlerde işsizlik yüzde 12,6 olurken genç kadınlarda yüzde 20,4’e ulaştı. Bu oran, her beş genç kadından birinin işsiz olduğu anlamına geliyor.
Genç işsizliğinin yüksek seyretmesi sadece ekonomik değil aynı zamanda sosyal bir risk oluşturuyor. Çünkü iş bulamayan gençler zamanla üretim sürecinden kopabiliyor, eğitimden uzaklaşabiliyor ve gelecek planlarını ertelemek zorunda kalabiliyor. Uzun süre işsiz kalan gençlerde motivasyon kaybı, gelir güvensizliği ve toplumsal aidiyet sorunları daha görünür hale geliyor.
Verilerin sektör dağılımı da ekonomideki yavaşlamanın hangi alanlarda hissedildiğini ortaya koyuyor. İstihdam kaybı tüm ana sektörlere yayıldı. Tarımda 44 bin, sanayide 20 bin, inşaatta 48 bin ve hizmet sektöründe 189 bin kişilik azalma yaşandı. Özellikle hizmet sektöründeki düşüş dikkat çekiyor. Çünkü Türkiye ekonomisi son yıllarda büyümesini büyük ölçüde hizmetler üzerinden sürdürüyordu.
Hizmet sektörünün toplam istihdam içindeki payı yüzde 59,3 seviyesinde bulunuyor. Bu alan; perakende, turizm, restoran, taşımacılık, finans ve çeşitli şehir hizmetlerini kapsıyor. Buradaki yavaşlama, iç tüketimdeki zayıflamanın işgücü piyasasına yansımaya başladığını düşündürüyor.
Sanayi tarafındaki gerileme ise üretim maliyetleriyle ilişkilendirilebilir. Yüksek faiz ortamı, krediye erişim sorunları ve zayıflayan dış talep özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeleri zorlamaya devam ediyor. İnşaat sektöründeki düşüş de finansman maliyetlerinin etkisini gösteriyor. Konut kredilerindeki yüksek faizler ve maliyet baskısı sektörün istihdam üretme kapasitesini sınırlıyor.
Bir diğer önemli gösterge haftalık çalışma süresinde görüldü. Ortalama fiili çalışma süresi 42,2 saate geriledi. Bu düşüş küçük görünse de ekonomik aktivitedeki yavaşlamanın işletmeler tarafından daha kısa çalışma süreleriyle yönetilmeye çalışıldığını gösterebilir. Şirketler bazen doğrudan işçi çıkarmak yerine önce mesaiyi azaltma veya çalışma sürelerini düşürme yoluna gider.
Ancak veriler içinde en dikkat çekici başlıklardan biri “atıl işgücü oranı” oldu. Atıl işgücü oranı yüzde 30,4’e yükseldi. Bu gösterge yalnızca resmi işsizleri değil, eksik çalışanları ve çalışmaya hazır olduğu halde iş aramayanları da kapsıyor. Başka bir ifadeyle ekonomide tam kapasiteyle değerlendirilemeyen insan kaynağını gösteriyor.
Bugün resmi işsizlik yüzde 8,2 görünse de geniş tanımlı işsizlik olarak da yorumlanan atıl işgücü oranının yüzde 30’un üzerine çıkması, işgücü piyasasında hissedilen gerçek baskının çok daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Çünkü birçok kişi tam zamanlı iş bulamıyor, istediği kadar çalışamıyor ya da iş aramaktan vazgeçmiş durumda.
Bu tablo, Türkiye ekonomisinin halen dengelenme sürecinde olduğunu gösteriyor. Enflasyonu kontrol altına almak amacıyla uygulanan sıkı para politikası iç talebi yavaşlatırken, bu durum istihdam piyasasında da hissediliyor. Ekonomi yönetimi fiyat istikrarını sağlamaya çalışırken işgücü piyasasında oluşabilecek hasarı sınırlamak zorunda kalacak.
Önümüzdeki dönemde işgücü piyasasının yönünü belirleyecek temel unsur ekonomik büyümenin niteliği olacak. Eğer büyüme yalnızca finansal dengelenmeye dayanır ve üretim ile yatırım tarafında yeterli ivme oluşmazsa istihdamdaki zayıflama devam edebilir. Özellikle gençler ve kadınlar açısından daha kapsayıcı bir işgücü politikası oluşturulması kritik önem taşıyor.
Türkiye’nin uzun vadede sürdürülebilir büyüme sağlayabilmesi için sadece işsizliği düşürmesi yetmiyor. Aynı zamanda insanların çalışma hayatına katılımını artırması, kaliteli istihdam üretmesi ve özellikle genç nüfusu üretken alanlara yönlendirmesi gerekiyor. Çünkü güçlü ekonomi yalnızca düşük işsizlik rakamlarıyla değil, toplumun geniş kesimlerine güven veren bir çalışma düzeniyle mümkün oluyor.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
aaaa aaaa
Cevdet USTA
