Enflasyon halk aras\u0131nda bilindi\u011fi gibi hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir. Genel olarak fiyatlar\u0131n y\u00fckselmesi, al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131 anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r ve birka\u00e7 \u00e7e\u015fidi vard\u0131r. T\u00fcketici fiyat enflasyonu, \u00fcretici fiyat enflasyonu (talep enflasyonu, arz enflasyonu) en \u00e7ok kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan \u00e7e\u015fitleridir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bir de hizmet \u00fcretici fiyat enflasyonundan s\u00f6z edebiliriz.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemizde hizmet \u00fcreten i\u015fletmelerin hizmet verenlere \u00f6dedikleri \u00fccretler de do\u011fal olarak artmaktad\u0131r. \u0130\u015fte bu t\u00fcr y\u00fckseli\u015fler hizmet enflasyonu olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir doktor hastalar\u0131na hizmet verir, bir avukat m\u00fcvekkilinin i\u015fi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bir muhasebeci \u015firketler i\u00e7in hizmet verir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda oteller, hastaneler, ula\u015f\u0131m hizmetleri, yaz\u0131l\u0131m firmalar\u0131 da hizmet i\u015fletmesi kategorisindedir.<\/p>\n\n\n\n
Milli gelir, belli bir zaman i\u00e7inde \u00fclkede \u00fcretilen mal ve hizmetler toplam\u0131 olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek hizmet i\u015fletmelerinin de \u00fclke kalk\u0131nmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flad\u0131klar\u0131 ortadad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde d\u0131\u015f ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131 ithalat ve ihracat aras\u0131ndaki farkt\u0131r ama buna yabanc\u0131 \u00fclkelere yap\u0131lan hizmet rakamlar\u0131 eklendi\u011finde cari a\u00e7\u0131k olarak tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet enflasyonunu belirleyen en \u00f6nemli etken \u00fclkedeki \u00e7al\u0131\u015fanlara \u00f6denen \u00fccretlerdir. Asgari \u00fccret ne kadar y\u00fcksek olursa hizmet enflasyonu da o kadar y\u00fcksek olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc asgari \u00fccret artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fccretleri de yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 oranda artmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Enflasyonu y\u00fckselten \u015fu anda bir sebep de i\u00e7 talep etkeni oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yukar\u0131da k\u0131saca bahsetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi talep enflasyonu ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. En basit ifade ile\u201d nas\u0131l olsa zam gelecek param\u0131n yetti\u011fi kadar ihtiyac\u0131m olmasa da sat\u0131n alay\u0131m\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile olu\u015fan talep arz ve talep kanununa g\u00f6re fiyatlar\u0131 y\u00fckseltmektedir. Tabi bu arada gereksiz yere fiyatlar\u0131 y\u00fckseltenleri de unutmamak gerekir. \u00d6rne\u011fin 10 TL ye al\u0131nan bir \u00fcr\u00fcn 12 TL ye sat\u0131l\u0131rken 10 TL ye alamayaca\u011f\u0131m i\u00e7in fiyat\u0131n\u0131 15 TL ye y\u00fckseltmek ticari etik kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r. \u0130\u015fte bu y\u00fczden \u00fclkemizde fiyat alg\u0131s\u0131 olu\u015fmakta, fiyat davran\u0131\u015flar\u0131 normalden uzakla\u015fmaktad\u0131r. Enflasyonun d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi i\u00e7in fiyat alg\u0131s\u0131 ve fiyat davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n normalle\u015fmesi gerekir ve bu da ekonomik g\u00fcven endeksi y\u00fcksek olmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Asgari \u00fccrete ve emekli maa\u015flar\u0131na zam yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Pazar ve marketlerde fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 hatta bir gecede 700 \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fini yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131ndan izliyoruz ve zam oranlar\u0131 da %20 ile 30 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. H\u00e2lbuki hizmet i\u015fletmeleri haricindeki faaliyetlerde yap\u0131lan maa\u015f ve \u00fccret zamlar\u0131 \u00fcretimi en fazla %4-5 oran\u0131nda etkilemektedir. Bunlar\u0131n kontrol\u00fc mutlaka yap\u0131lmaktad\u0131r ama demek ki denetimlerin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Yukar\u0131da da bahsetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi hizmet enflasyonunun y\u00fckselmesinde en \u00f6nemli etken maa\u015f ve \u00fccretlerin seviyesidir. Hizmet enflasyonunun i\u00e7inde bulundu\u011fumuz d\u00f6nemde artmas\u0131 son derece normaldir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her t\u00fcrl\u00fc enflasyon y\u00fcksek seyretmektedir. Maa\u015f ve \u00fccretlerin enflasyona yeti\u015femedi\u011fi a\u015fikard\u0131r. Ve \u00f6ncelikle emekliler her ge\u00e7en g\u00fcn a\u011f\u0131rla\u015fan ge\u00e7im s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla en d\u00fc\u015f\u00fck maa\u015f a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda kalmamal\u0131d\u0131r. Maa\u015f ve \u00fccretlerin belirlenmesinde elbette devlet b\u00fct\u00e7esi baz al\u0131nmaktad\u0131r ama d\u00fc\u015f\u00fck tutulmas\u0131 sebebiyle \u00fclkemizde yoksulluk s\u00fcrekli olarak artmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bir ba\u015fka konu da hazine ve maliye bakan\u0131m\u0131z Sn. Mehmet \u015eim\u015fek\u2019in \u201c\u00fccretler y\u00fcz\u00fcnden enflasyon y\u00fckselmektedir\u201d \u015feklinde a\u00e7\u0131klamas\u0131 son derece yanl\u0131\u015ft\u0131r. Ancak IMF tavsiyesi de olabilir. Normalde b\u00f6yle bir c\u00fcmlenin kurulmas\u0131, servis edilmesi \u00e7ok b\u00fcy\u00fck hata olarak de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6n\u00fcm\u00fczdeki d\u00f6nemde son birka\u00e7 y\u0131ldan bu yana asgari \u00fccrete yap\u0131lan y\u0131ll\u0131k 2 defa zam uygulamas\u0131n\u0131n bu y\u0131l kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. \u015eimdiye kadar y\u0131lba\u015f\u0131ndan y\u0131l sonuna kadar ger\u00e7ekle\u015fen enflasyon oran\u0131 %44,38 oldu\u011funa g\u00f6re maa\u015flar en az enflasyon oran\u0131nda artmas\u0131n\u0131 beklerken maalesef bekledi\u011fimiz olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
H\u00fck\u00fcmet i\u00e7 talebi d\u00fc\u015f\u00fcrmek yoluyla talep enflasyonunu d\u00fc\u015f\u00fcrmek i\u00e7in do\u011fru bir y\u00f6ntem olan s\u0131k\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f para politikas\u0131 uygulamaya devam ediyor ve T\u00dc\u0130K verilerine g\u00f6re sonu\u00e7 da al\u0131nm\u0131\u015f gibi g\u00f6z\u00fckmesine ra\u011fmen ya\u015fanan enflasyon y\u00fckselmeye devam ediyor. Fakat hizmet enflasyonu ise y\u00fckselmektedir ve bunun i\u00e7in olma ihtimali y\u00fcksek olabilecek \u015fekilde y\u0131l sonunda asgari \u00fccrete %30 gibi komik bir zam yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc yukar\u0131da belirtti\u011fim gibi maa\u015f ve \u00fccretler hizmet enflasyonunu y\u00fckseltece\u011fi i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fck zam yap\u0131lm\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n\n\n\n
T\u00dc\u0130K\u2019ten ald\u0131\u011f\u0131n aral\u0131k ay\u0131 hizmet \u00fcretici fiyat endeksi bilgileri a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet \u00dcretici Fiyat Endeksi (H-\u00dcFE) y\u0131ll\u0131k %49,07 artt\u0131, ayl\u0131k %0,65 artt\u0131<\/p>\n\n\n\n
H-\u00dcFE 2024 y\u0131l\u0131 aral\u0131k ay\u0131nda bir \u00f6nceki aya g\u00f6re %0,65 art\u0131\u015f, bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n aral\u0131k ay\u0131na g\u00f6re %49,07 art\u0131\u015f, bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re %49,07 art\u0131\u015f ve on iki ayl\u0131k ortalamalara g\u00f6re %67,06 art\u0131\u015f g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n
H-\u00dcFE ula\u015ft\u0131rma ve depolama hizmetlerinde y\u0131ll\u0131k %40,30 artt\u0131<\/p>\n\n\n\n
Bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re, ula\u015ft\u0131rma ve depolama hizmetlerinde %40,30 art\u0131\u015f, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde %53,20 art\u0131\u015f, bilgi ve ileti\u015fim hizmetlerinde %62,14 art\u0131\u015f, gayrimenkul hizmetlerinde %47,82 art\u0131\u015f, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetlerde %60,26 art\u0131\u015f, idari ve destek hizmetlerde %56,49 art\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
H-\u00dcFE ula\u015ft\u0131rma ve depolama hizmetlerinde ayl\u0131k %0,61 artt\u0131<\/p>\n\n\n\n
Bir \u00f6nceki aya g\u00f6re, ula\u015ft\u0131rma ve depolama hizmetlerinde %0,61 art\u0131\u015f, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde %1,17 art\u0131\u015f, bilgi ve ileti\u015fim hizmetlerinde %0,60 art\u0131\u015f, gayrimenkul hizmetlerinde %1,50 azal\u0131\u015f, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetlerde %0,55 art\u0131\u015f, idari ve destek hizmetlerde %1,0 art\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Kaynak: T\u00dc\u0130K<\/p>\n\n\n\n
ZAFER \u00d6ZC\u0130VAN<\/p>\n\n\n\n
Ekonomist-Yazar<\/p>\n\n\n\n