Enflasyonun bir\u00e7ok \u00e7e\u015fidi mevcuttur ve t\u00fcm bu \u00e7e\u015fitler T\u00dc\u0130K taraf\u0131ndan belirli d\u00f6nemlerde kamuoyu ile payla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Do\u011fal olarak bizleri vatanda\u015f olarak en \u00e7ok ilgilendiren t\u00fcketici fiyat endeksi oldu\u011fundan di\u011fer enflasyon \u00e7e\u015fitlerine \u00e7o\u011funlukla ilgi g\u00f6stermeyebiliriz ama hepimizin bilmesi gereken di\u011fer endeksleri de unutmamam\u0131z gerekir. Bunlardan en \u00f6nemlileri Y\u0130-\u00dcFE, T\u00dcFE, YD-\u00dcFE say\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n
Yurt d\u0131\u015f\u0131 \u00fcretici fiyat endeksi; belirli bir d\u00f6nem i\u00e7inde yurt d\u0131\u015f\u0131na sat\u0131lmak \u00fczere \u00fcretimi yap\u0131lan \u00fcr\u00fcnlerde ya\u015fanan fiyat de\u011fi\u015fikli\u011fidir. Yani ihracat i\u00e7in \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnlerde ya\u015fanan fiyat hareketleri olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130hracat, bir \u00fclkenin ekonomik anlamda b\u00fcy\u00fcmesi, geli\u015fmesi i\u00e7in olmazsa olmaz fakt\u00f6rlerin ba\u015f\u0131nda gelir. \u0130hracat y\u00fcksek rakamlara ula\u015fm\u0131\u015f ise o \u00fclkede \u00fcretim var demektir, i\u015fsizlik azalmakta demektir, devletin vergi gelirleri art\u0131yor demektir, \u00fclkeniz d\u00f6viz rezervleri art\u0131yor gibi bir\u00e7ok olumlu ekonomik geli\u015fmeler oluyor demektir. \u00dclkemizde ihracat rakamlar\u0131 y\u00fcksek seviyededir ama ithalat\u0131m\u0131z maalesef ihracat\u0131n \u00fcst\u00fcndedir. Bunun yeg\u00e2ne sebebi zorunlu olarak d\u0131\u015far\u0131dan tedarik etti\u011fimiz akaryak\u0131t, enerji, do\u011falgaz gibi temel t\u00fcketim \u00fcr\u00fcnlerine yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00f6viz \u00f6demeleridir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130hracat\u0131n geli\u015febilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle \u00fcretim kaynaklar\u0131n\u0131n do\u011fru ve verimli \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 gerekir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yap\u0131lan \u00fcretimin ara mal ve hammaddesinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde ellisi y\u0131rt d\u0131\u015f\u0131ndan ithal yoluyla gelmektedir. Do\u011fal olarak s\u00f6z konusu aramal\u0131 ve hammaddeye d\u00f6viz \u00f6demek zorunday\u0131z. Kurlar y\u00fcksek olunca da \u00f6dedi\u011fimiz para da y\u00fcksek olaca\u011f\u0131ndan \u00f6denen bedel \u00fcretim maliyetine yans\u0131yacakt\u0131r ve bu da enflasyon demektir. Dolay\u0131s\u0131yla \u00fclke olarak ithal ikame \u00fcr\u00fcnleri kendimiz \u00fcretmek zorunday\u0131z ve ayr\u0131ca katma de\u011feri y\u00fcksek, teknolojik \u00fcr\u00fcnlere \u00f6nem vermek zorunday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
\u0130hracat yapan i\u015fletmelerde d\u00f6viz kurlar\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 ihracat\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnden olumlu sonu\u00e7lar verebilir. \u00d6rne\u011fin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ihracat i\u015fletmelerinin dolar kurunun 40 TL olmas\u0131n\u0131n istemeleri do\u011fald\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkemizde hammadde, i\u015f\u00e7ilik, ambalaj, nakliye gibi \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n fiyat\u0131 s\u00fcrekli olarak artmaktad\u0131r ve bu y\u00fczden ihracat\u00e7\u0131lar ald\u0131klar\u0131 hammaddeye s\u00fcrekli y\u00fckselen fiyatla tedarik bedeli \u00f6demekte bu da \u00fcretim maliyetlerini y\u00fckseltmektedir. Ancak d\u00f6viz kuru sabit kal\u0131nca gelirlerde olumlu bir fark olu\u015fmamakta, bu sebeple kar oranlar\u0131 d\u00fc\u015fmekte hatta bazen zarar bile etmektedir. \u0130hracat\u0131n artt\u0131r\u0131larak \u00fclkeye d\u00f6viz girdisi sa\u011flamak temel hedef oldu\u011funa g\u00f6re kur dengesini iyi ayarlamak zorunday\u0131z. Yoksa zarar eden veya kar elde etmeyen i\u015fletmelerin faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcrebilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir ve bu da ekonomi alan\u0131nda \u00e7e\u015fitli olumsuzluklara yol a\u00e7acakt\u0131r. Sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ancak ve ancak enflasyonun kontrol at\u0131na al\u0131nmas\u0131yla birlikte \u00fcretim maliyelerinin y\u00fckselmesini \u00f6nlemek ve ihracat\u00e7\u0131ya \u00f6zellikle ithal ikame \u00fcr\u00fcn \u00fcreten i\u015fletmelere devlet deste\u011finin artt\u0131r\u0131lmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu a\u015fikard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkelerin kalk\u0131nmas\u0131nda, ekonomik g\u00fcvenin sa\u011flanmas\u0131nda \u00fcretim fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn en verimli kullan\u0131lmas\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lmaz bir ger\u00e7ektir. Ancak \u00fcretim yaparken s\u0131radan \u00fcr\u00fcnler de\u011fil, y\u00fckte hafif, pahada a\u011f\u0131r, geli\u015fen teknolojiye uygun \u00fcr\u00fcnlere a\u011f\u0131rl\u0131k verilmesi elzemdir. Ayr\u0131ca \u00fcretilen mal\u0131n ara mal ve hammaddesinin de yerli olmas\u0131 \u00f6nemlidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fclkemizde \u00fcretimi yap\u0131lan mallar\u0131n aramal\u0131 ve hammaddesinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde ellisi yurt d\u0131\u015f\u0131ndan ithal yoluyla tedarik edilmektedir. S\u00f6z konusu aramal\u0131 ve hammaddelere \u00f6denen para d\u00f6viz oldu\u011fundan y\u00fcksek rakamlar \u00f6denmekte bu da \u00fcretim maliyetini artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan \u00fcretim maliyelerine do\u011fal olarak yans\u0131makta ve enflasyon olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Yurt d\u0131\u015f\u0131na sat\u0131lmak \u00fczere (ihracat i\u00e7in) \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnlerle yurt i\u00e7inde \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnlerin \u00fcretim miktarlar\u0131 neden fark ediyor diye d\u00fc\u015f\u00fcnen vatanda\u015flar\u0131m\u0131z olabilir. Bu fark\u0131n nedenlerini yakla\u015f\u0131k 45 y\u0131l i\u00e7inde bulundu\u011fum kilit ve emniyet sistemlerinden \u00f6rneklerle a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
*\u00dcr\u00fcn ebatlar\u0131: \u00dclkemizde kap\u0131 kilitlerinin eksen mesafesi (anahtar deli\u011fi ile kol demiri deli\u011finin aras\u0131ndaki uzakl\u0131k) oda kilitlerinde 90 mm. Olmas\u0131na ra\u011fmen \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde de\u011fi\u015fim g\u00f6sterebilir. \u00d6rne\u011fin yak\u0131n do\u011fu \u00fclkelerinde bu \u00f6l\u00e7\u00fc 72 mm\u2019dir. Bunun i\u00e7in pahal\u0131 bir maliyet olan kal\u0131p bedeli ek bir maliyettir.<\/p>\n\n\n\n
*\u00dcr\u00fcn i\u00e7in kullan\u0131lan malzemenin \u00f6zelli\u011fi: Baz\u0131 \u00fclkelerde kap\u0131 kollar\u0131 al\u00fcminyum, baz\u0131 \u00fclkelerde paslanmaz \u00e7elik olabilir.<\/p>\n\n\n\n
*Nakliye bedeli: \u0130thalat ve ihracatta \u201cCIF ve fob denilen kavramlar vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
– \u0130ngilizce a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 “Cost Insurance and Freight” olan k\u0131saltma; mal bedeli, sigorta ve navlun masraflar\u0131n\u0131n sat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcstlenilmi\u015f oldu\u011fu teslim \u015feklini ifade etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130ngilizce a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131 Free on board olan k\u0131saltma, sat\u0131c\u0131 mallar\u0131 belirlenen y\u00fckleme liman\u0131nda, al\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan se\u00e7ilen gemide veya belirlenen \u015fekilde ula\u015ft\u0131r\u0131lan mallar\u0131 temin ederek teslim eder.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte yukar\u0131da a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 yazd\u0131\u011f\u0131m teslim \u015fekillerine g\u00f6re maliyetler etkilenebilir.<\/p>\n\n\n\n
*Uluslararas\u0131 ekonomik krizler: Baz\u0131 \u00fclkelerde ekonomik krizlerden dolay\u0131 ithalat yava\u015flayabilir veya s\u00fcreli olarak k\u0131s\u0131tlanabilir. B\u00f6yle durumlarda da \u00fcr\u00fcn stok maliyeti y\u00fckselebilir.<\/p>\n\n\n\n
*Sava\u015flardan dolay\u0131 lojistik hizmetlerinde de de\u011fi\u015fiklikler olabilir. Bu da tahsilat zaman\u0131n\u0131 geciktirece\u011fi i\u00e7in finans maliyeti y\u00fckselecektir.<\/p>\n\n\n\n
*D\u00f6viz kurlar\u0131ndaki hareketlilik de yurt d\u0131\u015f\u0131 \u00fcretilen mallar\u0131n maliyetini etkileyen di\u011fer bir etkendir.<\/p>\n\n\n\n
Bu t\u00fcr \u00f6rnekler \u00e7o\u011falt\u0131labilir. Bu nedenlerden dolay\u0131 yurt i\u00e7i ve yurt d\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in \u00fcretim maliyetleri farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterecektir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz ekonomik ortamda yurt d\u0131\u015f\u0131nda para getirebilmek i\u00e7in d\u00f6viz kurlar\u0131 birka\u00e7 aydan bu yana yatay seyir izlemektedir. Ancak bu durum ihracat yapan i\u015fletmeleri olumsuz etkilemektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkemizde hammadde, ara mal ve di\u011fer giderler s\u00fcrekli y\u00fckselmesine ra\u011fmen kurlar\u0131n ayn\u0131 kalmas\u0131 i\u015fletme kar\u0131n\u0131m negatif etkilemektedir. Bir di\u011fer konu da kredi faizlerinin y\u00fcksekli\u011finden dolay\u0131 kredi kullan\u0131m\u0131 son derece zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla sanayi \u00fcretiminde son sekiz aydan bu yana d\u00fc\u015fme g\u00f6zlenmektedir. Zaten imalat PMI oran\u0131n\u0131n son sekiz aydan bu yana %50 nin alt\u0131nda \u00e7\u0131kmas\u0131 bunun ispat\u0131d\u0131r. Durum b\u00f6yle iken i\u015fletmeler i\u015f\u00e7i \u00e7\u0131karmakta, \u00fcretimi yava\u015flatma ve k\u0131saca k\u00fc\u00e7\u00fclmeye gitmektedir. Hatta konkordato ve iflaslar \u00e7o\u011falm\u0131\u015ft\u0131r. Ekonomide dengeler son derece \u00f6nemlidir. Bir taraf yap\u0131l\u0131rken di\u011fer taraf y\u0131k\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Kas\u0131m ay\u0131 i\u00e7in T\u00dc\u0130K taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan yurt d\u0131\u015f\u0131 \u00fcretici fiyat endeksi a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir;<\/p>\n\n\n\n
Yurt D\u0131\u015f\u0131 \u00dcretici Fiyat Endeksi (YD-\u00dcFE) y\u0131ll\u0131k %25,19 artt\u0131, ayl\u0131k %0,86 azald\u0131<\/p>\n\n\n\n
YD-\u00dcFE 2024 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m ay\u0131nda bir \u00f6nceki aya g\u00f6re %0,86 azal\u0131\u015f, bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n aral\u0131k ay\u0131na g\u00f6re %22,39 art\u0131\u015f, bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re %25,19 art\u0131\u015f ve on iki ayl\u0131k ortalamalara g\u00f6re %44,56 art\u0131\u015f g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n
YD-\u00dcFE imalat \u00fcr\u00fcnlerinde y\u0131ll\u0131k %25,21 artt\u0131<\/p>\n\n\n\n
Sanayinin iki sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn y\u0131ll\u0131k de\u011fi\u015fimleri; madencilik ve ta\u015f ocak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131nda %24,18 art\u0131\u015f, imalatta %25,21 art\u0131\u015f olarak ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Ana sanayi gruplar\u0131n\u0131n y\u0131ll\u0131k de\u011fi\u015fimleri; ara mallar\u0131nda %22,99 art\u0131\u015f, dayan\u0131kl\u0131 t\u00fcketim mallar\u0131nda %30,39 art\u0131\u015f, dayan\u0131ks\u0131z t\u00fcketim mallar\u0131nda %25,44 art\u0131\u015f, enerjide %4,19 art\u0131\u015f, sermaye mallar\u0131nda %31,18 art\u0131\u015f olarak ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
YD-\u00dcFE imalat \u00fcr\u00fcnlerinde ayl\u0131k %0,82 azald\u0131<\/p>\n\n\n\n
Sanayinin iki sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn ayl\u0131k de\u011fi\u015fimleri; madencilik ve ta\u015f ocak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131nda %3,01 azal\u0131\u015f, imalatta %0,82 azal\u0131\u015f olarak ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Ana sanayi gruplar\u0131n\u0131n ayl\u0131k de\u011fi\u015fimleri; ara mallar\u0131nda %0,85 azal\u0131\u015f, dayan\u0131kl\u0131 t\u00fcketim mallar\u0131nda %0,29 azal\u0131\u015f, dayan\u0131ks\u0131z t\u00fcketim mallar\u0131nda %0,15 azal\u0131\u015f, enerjide %1,91 azal\u0131\u015f, sermaye mallar\u0131nda %1,49 azal\u0131\u015f olarak ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Kaynak: T\u00dc\u0130K<\/p>\n\n\n\n
ZAFER \u00d6ZC\u0130VAN<\/p>\n\n\n\n
Ekonomist-Yazar<\/p>\n\n\n\n