\u0130n\u015faat maliyet fiyatlar\u0131, kira ve konut fiyatlar\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn en g\u00fcncel konular\u0131ndan sadece biridir. \u00c7\u00fcnk\u00fc astronomik seviyelere gelen kira \u00fccretler ve ev bulmakta zorlanan b\u00fcy\u00fck kesim, in\u015faat maliyet endeksinden etkilenen ve gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck plan ve program yapamayan vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n en b\u00fcy\u00fck problemi durumuna gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz ekonomik ko\u015fullarda konut sorunu giderek bar\u0131nma sorunu y\u00f6n\u00fcne do\u011fru evirilmektedir. Maslow\u2019un ihtiya\u00e7 teorisinde belirtti\u011fi gibi bar\u0131nma insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmeleri i\u00e7in en temel ihtiya\u00e7lar\u0131ndan biridir. \u00dclkemizde konut ve kiral\u0131k ev sorununun en b\u00fcy\u00fck nedeni, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l 6 \u015fubatta ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve y\u00fczy\u0131l\u0131n felaketi olarak adland\u0131r\u0131lan (Allah tekrar\u0131n\u0131 g\u00f6stermesin) Kahramanmara\u015f merkezli 11 ilimizi etkileyen deprem felaketidir. Y\u00fczbinlerce vatanda\u015f\u0131m\u0131z evsiz kalm\u0131\u015f, h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan konteynerlere yerle\u015ftirilmi\u015f, vatanda\u015flar\u0131m\u0131zdan bir k\u0131sm\u0131 ba\u015fka \u015fehirlere g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck ve ac\u0131 bir felaketin ya\u015fanmas\u0131 do\u011fal olarak ekonomiyi olumsuz \u015fekilde etkilemi\u015f hatta 2023 y\u0131l\u0131nda 1,1 trilyon TL lik ek b\u00fct\u00e7e yap\u0131lmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla konut ve kiral\u0131k ev sorununun en b\u00fcy\u00fck sebebi ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu deprem felaketidir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda \u00fclkemize gelen ve say\u0131lar\u0131 milyonlarca ifade edilen s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar,400.000 dolar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 gayrimenkul alan yabanc\u0131lara vatanda\u015fl\u0131k verilmesi, y\u00fcksek enflasyon nedeniyle in\u015faat malzeme fiyatlar\u0131n\u0131n artmas\u0131, Rusya-Ukrayna sava\u015f\u0131 nedeniyle \u00fclkemize \u00f6zellikle g\u00fcney illerimize gelen yabanc\u0131lar, ge\u00e7en y\u0131l Avrupa\u2019da ya\u015fanan gaz s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 nedeniyle \u00fclkemizde ikamet etmeyi tercih eden Ruslar, Ukraynal\u0131lar, depremden sonra t\u00fcm T\u00fcrkiye\u2019de h\u0131z kazanan kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm projeleri gibi sebeplerdir.<\/p>\n\n\n\n
Kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden bahsetmi\u015fken h\u00fck\u00fbmet, \u0130stanbul\u2019a \u00f6zel bir yap\u0131la\u015fma s\u00fcrecinin ba\u015flayaca\u011f\u0131n\u0131, bu konuda \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. \u0130stanbul\u2019un olas\u0131 bir depremde ya\u015fayaca\u011f\u0131 olumsuzluklar a\u015fikard\u0131r ama \u00fclke genelinde \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131 gerekir. Bu konuda TOK\u0130\u2019nin yar\u0131s\u0131 bizden kampanyas\u0131 \u00f6deme g\u00fcc\u00fc olan vatanda\u015flar\u0131m\u0131z i\u00e7in bir f\u0131rsatt\u0131r. Ancak y\u00fcksek seyreden enflasyon nedeniyle \u00f6deme g\u00fc\u00e7l\u00fc\u011f\u00fc iyice artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kalite, yap\u0131lacak in\u015faat s\u00fcresi vd. y\u00f6n\u00fcnden en ideali TOK\u0130 taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Kiralar\u0131n ge\u00e7en y\u0131l h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan %25 art\u0131r\u0131m oran\u0131 ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 da fiyatlar\u0131n y\u00fckselmesinde, ev sahiplerinin ketum davranmas\u0131nda ba\u015fka bir fakt\u00f6rd\u00fcr. \u00c7\u00fcnk\u00fc %25 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde komik bir orand\u0131r ve bu oran en az\u0131ndan enflasyon verilerine g\u00f6re belirlenseydi bu kadar istenmeyen olay belki ya\u015fanmayabilirdi. Ancak temmuz ay\u0131ndan itibaren bu yanl\u0131\u015f d\u00fczeltilmi\u015f ve kira art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n 12 ayl\u0131k ortalama enflasyon oran\u0131nda hesaplanmas\u0131n\u0131 karara ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bir emekli y\u0131llarca gece g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015farak bir ev alm\u0131\u015f ve kiraya vermi\u015f ise do\u011fal olarak rayi\u00e7 bedeli isteyecektir. Emekli maa\u015f\u0131 ile ge\u00e7inmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak bu kural birka\u00e7 tane evi olan kimseler i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Ayr\u0131ca sadece \u0130stanbul\u2019da yakla\u015f\u0131k 800.000 tane bo\u015f dairenin bulundu\u011fu yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131nda ifade edilmektedir. \u00d6ncelikle bunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc aranmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Konumuza d\u00f6necek olursak in\u015faat maliyetleri ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00fcksek enflasyon nedeniyle artmas\u0131ndan dolay\u0131 konut fiyatlar\u0131 da y\u00fckselme e\u011filimindedir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te maliye ve hazine bakan\u0131m\u0131z Sn. Mehmet \u015eim\u015fek\u2019in de belirtti\u011fi gibi enflasyon da normal seyredece\u011fi ger\u00e7e\u011fi de baz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda dahi in\u015faat malzeme fiyatlar\u0131 da artaca\u011f\u0131ndan konut fiyatlar\u0131n\u0131n da artaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemek abart\u0131 olmaz. \u00c7\u00fcnk\u00fc konut s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 devam etmektedir ve arz ve talep kanununa g\u00f6re konut arz\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131 gerekir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z depremden \u00f6nce h\u00fck\u00fcmet 500000 konut projesini uygulamaya koymu\u015ftu ama deprem nedeniyle ertelenmek zorunda kald\u0131. Di\u011fer taraftan n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 da konut sorununun di\u011fer bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Kooperatif\u00e7ili\u011fin tekrar g\u00fcndeme gelmesi konut sorununu k\u0131smen de olsa \u00e7\u00f6zecektir.1980 li y\u0131llar\u0131 hat\u0131rlayal\u0131m. Merhum Turgut \u00d6zal d\u00f6neminde yurdun d\u00f6rt bir yan\u0131nda yayg\u0131nla\u015fan kooperatifler sayesinde t\u00fcm gelir gruplar\u0131ndan bir\u00e7ok vatanda\u015f\u0131m\u0131z ev sahibi olmu\u015ftu o d\u00f6nemde enflasyon bu kadar y\u00fcksek de\u011fildi ve n\u00fcfus bu kadar yo\u011fun de\u011fildi ama g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re bir sistem geli\u015ftirilebilir. Kooperatifler k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmedi\u011finden maliyet fiyatlar\u0131 ile dar ve sabit gelirli vatanda\u015flar\u0131m\u0131z ba\u015fta olmak \u00fczere halk\u0131m\u0131z\u0131n bir\u00e7o\u011fu bu f\u0131rsattan yararlanabilir.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6te yandan d\u00fcnya genelinde konut fiyatlar\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f ya\u015fanmas\u0131na ra\u011fmen biz konut fiyat art\u0131\u015f\u0131nda d\u00fcnya lideri konumunday\u0131z. Ancak i\u00e7inde ge\u00e7ti\u011fimiz son birka\u00e7 ayda konut sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ektir. Bunun en b\u00fcy\u00fck sebepleri d\u00f6viz kurlar\u0131n\u0131n yatay seyretmesi nedeniyle konutun tekrar yat\u0131r\u0131m arac\u0131 durumuna gelmesidir.<\/p>\n\n\n\n
Temmuz, a\u011fustos, eyl\u00fcl, ekim aylar\u0131nda ko\u015fullar bu kadar olumsuz olmas\u0131na ra\u011fmen konut sat\u0131\u015flar\u0131 rekor k\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bir di\u011fer sorun da arsa maliyetlerinin, i\u015f\u00e7ilik giderlerinin a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcksek olmas\u0131 ve bunun in\u015faat maliyetinde en b\u00fcy\u00fck fakt\u00f6r oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fidir. Bu sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in devlet, vatanda\u015flara ucuz arsa tesis ederek ucuz maliyetli ve uzun vadeli kredilerle desteklemelidir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130n\u015faat maliyet endeksi s\u00fcrekli art\u0131\u015f e\u011filimindedir ve bunun en b\u00fcy\u00fck nedeni arsa maliyetleriyle birlikte i\u015f\u00e7ilik maliyetlerinin y\u00fckselmesidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc deprem b\u00f6lgesinde on binlerce proje devam etmektedir ve i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc b\u00f6lgede \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130n\u015faat sekt\u00f6r\u00fc her \u00fclkede lokomotif bir \u00f6nem arz etmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc yap\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda ve in\u015faat bitiminde bir\u00e7ok sekt\u00f6r ihtiya\u00e7 duyulmakta ve ekonomide canl\u0131l\u0131k sa\u011flamaktad\u0131r. Ancak ekonomik b\u00fcy\u00fcme hesaplar\u0131 yap\u0131l\u0131rken in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn pay\u0131n\u0131n y\u00fcksek olmas\u0131 o kadar \u00f6nemli de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc in\u015faat ile sa\u011flanan b\u00fcy\u00fcme kal\u0131c\u0131 de\u011fil, ge\u00e7icidir. Ger\u00e7ek b\u00fcy\u00fcme \u00fcretimle sa\u011flanmal\u0131 ve s\u00fcrekli olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Suriye\u2019de ya\u015fanan geli\u015fmelerden sonra baz\u0131 s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n \u00fclkelerine d\u00f6nmeye ba\u015flamas\u0131 ve bunun devam etmesi durumunda kira \u00fccretlerinde yakla\u015f\u0131k %20 civar\u0131nda bir d\u00fc\u015fme beklenmektedir. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki s\u00fcre\u00e7te izleyece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n
Bir di\u011fer \u00f6nemli konu da ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde hazine ve maliye bakan\u0131m\u0131z Sn. Mehmet \u015eim\u015fek taraf\u0131ndan konut sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in yap\u0131lan a\u00e7\u0131klamad\u0131r.Sn. Bakan ilk defa ev alacaklara veya yeni evlilere \u00f6ncelik tan\u0131narak konut sorununun t\u00fcm yurtta \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi i\u00e7in 2025 y\u0131l\u0131nda olumlu ad\u0131mlar at\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 veya k\u0131saca ev sahibi olman\u0131n kolayla\u015faca\u011f\u0131ndan bahsetmi\u015ftir. \u0130lk akla gelen devlet bankalar\u0131 taraf\u0131ndan uzun faizli ve uzun vadeli kredi verilerek evi olmayan vatanda\u015flar\u0131n ev sahibi yap\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
T\u00dc\u0130K taraf\u0131ndan kamuoyu ile payla\u015f\u0131lan kas\u0131m ay\u0131 in\u015faat maliyet endeksi bilgileri a\u015fa\u011f\u0131dad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130n\u015faat maliyet endeksi y\u0131ll\u0131k %35,93 artt\u0131, ayl\u0131k %0,04 artt\u0131<\/p>\n\n\n\n
\u0130n\u015faat maliyet endeksi, 2024 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m ay\u0131nda bir \u00f6nceki aya g\u00f6re %0,04 artt\u0131, bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re %35,93 artt\u0131. Bir \u00f6nceki aya g\u00f6re malzeme endeksi %0,18 artt\u0131, i\u015f\u00e7ilik endeksi %0,25 azald\u0131. Ayr\u0131ca bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re malzeme endeksi %28,25 artt\u0131, i\u015f\u00e7ilik endeksi %54,93 artt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bina in\u015faat\u0131 maliyet endeksi y\u0131ll\u0131k %36,72 artt\u0131, ayl\u0131k %0,16 artt\u0131<\/p>\n\n\n\n
Bina in\u015faat\u0131 maliyet endeksi, bir \u00f6nceki aya g\u00f6re %0,16 artt\u0131, bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re %36,72 artt\u0131. Bir \u00f6nceki aya g\u00f6re malzeme endeksi %0,32 artt\u0131, i\u015f\u00e7ilik endeksi %0,17 azald\u0131. Ayr\u0131ca bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re malzeme endeksi %29,41 artt\u0131, i\u015f\u00e7ilik endeksi %53,99 artt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bina d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lar i\u00e7in in\u015faat maliyet endeksi y\u0131ll\u0131k %33,42 artt\u0131, ayl\u0131k %0,35 azald\u0131<\/p>\n\n\n\n
Bina d\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lar i\u00e7in in\u015faat maliyet endeksi, bir \u00f6nceki aya g\u00f6re %0,35 azald\u0131, bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re %33,42 artt\u0131. Bir \u00f6nceki aya g\u00f6re malzeme endeksi %0,26 azald\u0131, i\u015f\u00e7ilik endeksi %0,55 azald\u0131. Ayr\u0131ca bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re malzeme endeksi %24,77 artt\u0131, i\u015f\u00e7ilik endeksi %58,40 artt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Kaynak: T\u00dc\u0130K<\/p>\n\n\n\n
ZAFER \u00d6ZC\u0130VAN<\/p>\n\n\n\n
Ekonomist-Yazar<\/p>\n\n\n\n