Enflasyon halk aras\u0131nda bilindi\u011fi gibi hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir. Genel olarak fiyatlar\u0131n y\u00fckselmesi, al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131 anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r ve birka\u00e7 \u00e7e\u015fidi vard\u0131r. T\u00fcketici fiyat enflasyonu, \u00fcretici fiyat enflasyonu (talep enflasyonu, arz enflasyonu) en \u00e7ok kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan \u00e7e\u015fitleridir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bir de hizmet \u00fcretici fiyat enflasyonundan s\u00f6z edebiliriz.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemizde hizmet \u00fcreten i\u015fletmelerin hizmet verenlere \u00f6dedikleri \u00fccretler de do\u011fal olarak artmaktad\u0131r. \u0130\u015fte bu t\u00fcr y\u00fckseli\u015fler hizmet enflasyonu olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir doktor hastalar\u0131na hizmet verir, bir avukat m\u00fcvekkilinin i\u015fi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bir muhasebeci \u015firketler i\u00e7in hizmet verir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda oteller, hastaneler, ula\u015f\u0131m hizmetleri, yaz\u0131l\u0131m firmalar\u0131 da hizmet i\u015fletmesi kategorisindedir.<\/p>\n\n\n\n
Milli gelir, belli bir zaman i\u00e7inde \u00fclkede \u00fcretilen mal ve hizmetler toplam\u0131 olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek hizmet i\u015fletmelerinin de \u00fclke kalk\u0131nmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flad\u0131klar\u0131 ortadad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde d\u0131\u015f ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131 ithalat ve ihracat aras\u0131ndaki farkt\u0131r ama buna yabanc\u0131 \u00fclkelere yap\u0131lan hizmet rakamlar\u0131 eklendi\u011finde cari a\u00e7\u0131k olarak tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet enflasyonunu belirleyen en \u00f6nemli etken \u00fclkedeki \u00e7al\u0131\u015fanlara \u00f6denen \u00fccretlerdir. Asgari \u00fccret ne kadar y\u00fcksek olursa hizmet enflasyonu da o kadar y\u00fcksek olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc asgari \u00fccret artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fccretleri de yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 oranda artmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Enflasyonu y\u00fckselten \u015fu anda bir sebep de i\u00e7 talep etkeni oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yukar\u0131da k\u0131saca bahsetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi talep enflasyonu ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. En basit ifade ile\u201d nas\u0131l olsa zam gelecek param\u0131n yetti\u011fi kadar ihtiyac\u0131m olmasa da sat\u0131n alay\u0131m\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile olu\u015fan talep arz ve talep kanununa g\u00f6re fiyatlar\u0131 y\u00fckseltmektedir. Tabi bu arada gereksiz yere fiyatlar\u0131 y\u00fckseltenleri de unutmamak gerekir. \u00d6rne\u011fin 10 TL ye al\u0131nan bir \u00fcr\u00fcn 12 TL ye sat\u0131l\u0131rken 10 TL ye alamayaca\u011f\u0131m i\u00e7in fiyat\u0131n\u0131 15 TL ye y\u00fckseltmek ticari etik kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Asgari \u00fccrete ve emekli maa\u015flar\u0131na zam yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Pazar ve marketlerde fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 hatta bir gecede 700 \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fini yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131ndan bir s\u00fcre \u00f6nce izledik ve zam oranlar\u0131 da %20 ile 30 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. H\u00e2lbuki hizmet i\u015fletmeleri haricindeki faaliyetlerde yap\u0131lan maa\u015f ve \u00fccret zamlar\u0131 \u00fcretimi en fazla %4-5 oran\u0131nda etkilemektedir. Bunlar\u0131n kontrol\u00fc mutlaka yap\u0131lmaktad\u0131r ama demek ki denetimlerin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemizde hizmet \u00fcretimi yapan i\u015fletmelerde \u00fcretim maliyetinin en \u00f6nemli fakt\u00f6r\u00fc hizmet maliyetleridir. \u0130\u015fsizlik oran\u0131n\u0131n %10 oldu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6zellikle hizmet i\u015fletmelerinde elemen s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 oldu\u011fu bir ger\u00e7ektir. \u00d6rne\u011fin otel hastane i\u015fletmeleri, doktor, avukat, mali m\u00fc\u015favir ticaretten ziyade hizmet \u00fcretimi ile i\u015ftigal eder. Bu t\u00fcr i\u015fletmelerde i\u015fe g\u00f6re eleman bulmak olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr ve istikral\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Yukar\u0131da k\u0131saca de\u011findi\u011fim gibi enflasyonu y\u00fckselten bir fakt\u00f6r olan i\u00e7 talebi azaltarak arz ve talep kanununa g\u00f6re arz fazlas\u0131 olu\u015fturarak fiyatlar\u0131n d\u00fc\u015fmesini olmasa da art\u0131\u015flar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek i\u00e7in uzun bir s\u00fcreden bu yana uygulana s\u0131k\u0131 para politikas\u0131 bir m\u00fcddet daha uygulanacakt\u0131r ve hatta enflasyonun tek haneye d\u00fc\u015f\u00fcnceye kadar devam edece\u011fi ifade edilmektedir. Halk\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun b\u0131rak\u0131n harcamay\u0131 beslenme i\u00e7in bile b\u00fct\u00e7esi yeterli de\u011fildir. Bunun yan\u0131nda hizmet i\u015fletmelerinin \u00f6nemli bir pay\u0131 olan otellerde sezonun sona ermesi nedeniyle i\u015f\u00e7i \u00e7\u0131karmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak hizmet i\u015fletmelerinin di\u011fer sekt\u00f6rlerinde farkl\u0131 sonu\u00e7lar olu\u015faca\u011f\u0131 i\u00e7in hizmet enflasyonunun da d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi zor g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemize gelen ve say\u0131lar\u0131 10 milyonun \u00fcst\u00fcnde tahmin edilen s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretle her t\u00fcrl\u00fc i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 da \u00f6nemli bir konudur.<\/p>\n\n\n\n
2022 y\u0131l\u0131 giri\u015fim \u00f6zelliklerine g\u00f6re uluslararas\u0131 hizmet ticareti istatistikleri ge\u00e7ti\u011fimiz g\u00fcnlerde T\u00dc\u0130K taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131. Bilgiler a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet ihracat\u0131n\u0131n %64,4’\u00fcn\u00fc, hizmet ithalat\u0131n\u0131n %56,3’\u00fcn\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimler yapt\u0131<\/p>\n\n\n\n
Uluslararas\u0131 hizmet ticareti istatistikleri (seyahat hari\u00e7) verileri ile Yap\u0131sal i\u015f istatistikleri ve Yabanc\u0131 kontroll\u00fc giri\u015fim istatistikleri verileri e\u015fle\u015ftirilerek uluslararas\u0131 hizmet ticareti yapan giri\u015fimlerin \u00f6zellikleri elde edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Giri\u015fim \u00f6zelliklerine g\u00f6re uluslararas\u0131 hizmet ticareti istatistikleri verilerine g\u00f6re 2022 y\u0131l\u0131nda hizmet ihracat\u0131n\u0131n %64,4’\u00fc, hizmet ithalat\u0131n\u0131n ise %56,3’\u00fc b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimler taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet ihracat\u0131n\u0131n %6,7’sini yapan 1-9 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan mikro \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimler, toplam hizmet ihracat\u0131 yapan giri\u015fimlerin %63,2’sini olu\u015fturdu. \u00c7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 10-49 ki\u015fi olan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimlerin hizmet ihracat\u0131ndaki pay\u0131 %12,2 iken 50-249 ki\u015fi olan orta \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimlerin ihracattaki pay\u0131 %16,2 oldu. Hizmet ihracat\u0131 yapan giri\u015fimlerin %3,0’\u0131n\u0131 olu\u015fturan 250 ve daha fazla ki\u015finin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimler, hizmet ihracat\u0131n\u0131n %64,4’\u00fcn\u00fc yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet ithalat\u0131 yapan giri\u015fimlerin %54,2’sini olu\u015fturan 1-9 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan mikro \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimler, hizmet ithalat\u0131n\u0131n %7,5’ini yapt\u0131. \u00c7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 10-49 ki\u015fi olan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimlerin hizmet ithalat\u0131ndaki pay\u0131 %8,5 olurken 50-249 ki\u015fi olan orta \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimlerin pay\u0131 %17,9 oldu. Hizmet ithalat\u0131n\u0131n %56,3’\u00fcn\u00fc, hizmet ithalat\u0131 yapan giri\u015fimlerin %4,9’unu olu\u015fturan 250 ve daha fazla ki\u015finin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli giri\u015fimler ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet ihracat\u0131n\u0131n %72,6’s\u0131n\u0131 ula\u015ft\u0131rma ve depolama faaliyetindeki giri\u015fimler ger\u00e7ekle\u015ftirdi<\/p>\n\n\n\n
Toplamda 47 milyar 420 milyon dolar olan hizmet ihracat\u0131n\u0131n 34 milyar 442 milyon dolar\u0131n\u0131 ula\u015ft\u0131rma ve depolama faaliyetindeki giri\u015fimler ger\u00e7ekle\u015ftirirken, bilgi ve ileti\u015fim faaliyetindeki giri\u015fimlerin hizmet ihracat\u0131 3 milyar 576 milyon dolar oldu. Hizmet ihracat\u0131nda 3 milyar 116 milyon dolar imalat sanayiindeki giri\u015fimler taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131rken ana faaliyeti finans ve sigorta olan giri\u015fimlerin hizmet ihracat\u0131 1 milyar 571 milyon dolar oldu.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet ticaretinde 35 milyar 933 milyon dolarl\u0131k ithalat\u0131n 10 milyar 604 milyon dolar\u0131 imalat sanayinde faaliyet g\u00f6steren giri\u015fimler taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131. Hizmet ithalat\u0131ndaki 6 milyar 899 milyon dolar, ana faaliyeti toptan ve perakende ticaret olan giri\u015fimlere ait iken 2 milyar 298 milyon dolarl\u0131k hizmet ithalat\u0131 finans ve sigorta faaliyetinde bulunan giri\u015fimlerin oldu. Bilgi ve ileti\u015fim faaliyetindeki giri\u015fimler ise 2 milyar 99 milyon dolar hizmet ithalat\u0131 yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet ihracat\u0131n\u0131n %15,6’s\u0131n\u0131, ithalat\u0131n\u0131n ise %28,7’sini yabanc\u0131 kontroll\u00fc giri\u015fimler yapt\u0131<\/p>\n\n\n\n
Hizmet ticaretinde en y\u00fcksek paya sahip olan ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k hizmetlerinde yap\u0131lan ihracat\u0131n %91,4’\u00fc, ithalat\u0131n ise %83,7’si T\u00fcrkiye kontrol\u00fcndeki giri\u015fimler taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Telekom\u00fcnikasyon, bilgisayar ve bilgi hizmetleri ihracat\u0131nda T\u00fcrkiye kontroll\u00fc giri\u015fimlerin pay\u0131 %43,5 iken yabanc\u0131 kontroll\u00fc giri\u015fimlerin pay\u0131 %56,5 oldu. Sigorta ve emeklilik hizmetleri ihracat\u0131n\u0131n %35,4’\u00fc ve ithalat\u0131n\u0131n %37,6’s\u0131 yabanc\u0131 kontroll\u00fc giri\u015fimler taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131. Finansal hizmetlerde ihracat\u0131n %60,1’ini, ithalat\u0131n ise %72,0’\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye kontroll\u00fc giri\u015fimler ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n
A\u00c7IKLAMALAR<\/p>\n\n\n\n
Uluslararas\u0131 hizmet ticareti, yerle\u015fik ve yerle\u015fik olmayan ger\u00e7ek veya t\u00fczel ki\u015filer aras\u0131nda yap\u0131lan hizmet ticaretidir.<\/p>\n\n\n\n
Uluslararas\u0131 hizmet ticareti yapan giri\u015fimlerin \u00f6zelliklerine ili\u015fkin veriler, Uluslararas\u0131 Hizmet Ticareti \u0130statistikleri verileri ile Yap\u0131sal \u0130\u015f \u0130statistiklerinde yer alan giri\u015fimlerin ana faaliyet t\u00fcr\u00fc, \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131, ciro ve mal ve hizmet sat\u0131n al\u0131\u015f bilgileri ile Yabanc\u0131 Kontroll\u00fc Giri\u015fim \u0130statistiklerindeki giri\u015fimin kontrol t\u00fcr\u00fc verisi e\u015fle\u015ftirilerek elde edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Uluslararas\u0131 hizmet ticareti istatistiklerinin bir alt ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 olan “seyahat” bu haber b\u00fclteni ile sunulan istatistiklerde yer almamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet t\u00fcrlerinin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131nda “Geni\u015fletilmi\u015f \u00d6demeler Dengesi Hizmetler S\u0131n\u0131flamas\u0131 (EBOPS)”, giri\u015fimlerin ekonomik faaliyetlerinin s\u0131n\u0131flanmas\u0131 i\u00e7in de “Ekonomik Faaliyetlerin \u0130statistiki S\u0131n\u0131flamas\u0131 (NACE Rev.2)” kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Kaynak: T\u00dc\u0130K<\/p>\n\n\n\n
ZAFER \u00d6ZC\u0130VAN<\/p>\n\n\n\n
Ekonomist-Yazar<\/p>\n\n\n\n