Enflasyon halk aras\u0131nda bilindi\u011fi gibi hayat pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir. Genel olarak fiyatlar\u0131n y\u00fckselmesi, al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn azalmas\u0131 anlam\u0131nda kullan\u0131l\u0131r ve birka\u00e7 \u00e7e\u015fidi vard\u0131r. T\u00fcketici fiyat enflasyonu, \u00fcretici fiyat enflasyonu (talep enflasyonu, arz enflasyonu) en \u00e7ok kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan \u00e7e\u015fitleridir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda bir de hizmet \u00fcretici fiyat enflasyonundan s\u00f6z edebiliriz.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemizde hizmet \u00fcreten i\u015fletmelerin hizmet verenlere \u00f6dedikleri \u00fccretler de do\u011fal olarak artmaktad\u0131r. \u0130\u015fte bu t\u00fcr y\u00fckseli\u015fler hizmet enflasyonu olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir doktor hastalar\u0131na hizmet verir, bir avukat m\u00fcvekkilinin i\u015fi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, bir muhasebeci \u015firketler i\u00e7in hizmet verir. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda oteller, hastaneler, ula\u015f\u0131m hizmetleri, yaz\u0131l\u0131m firmalar\u0131 da hizmet i\u015fletmesi kategorisindedir.<\/p>\n\n\n\n
Milli gelir, belli bir zaman i\u00e7inde \u00fclkede \u00fcretilen mal ve hizmetler toplam\u0131 olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek hizmet i\u015fletmelerinin de \u00fclke kalk\u0131nmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flad\u0131klar\u0131 ortadad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde d\u0131\u015f ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131 ithalat ve ihracat aras\u0131ndaki farkt\u0131r ama buna yabanc\u0131 \u00fclkelere yap\u0131lan hizmet rakamlar\u0131 eklendi\u011finde cari a\u00e7\u0131k olarak tan\u0131mlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet enflasyonunu belirleyen en \u00f6nemli etken \u00fclkedeki \u00e7al\u0131\u015fanlara \u00f6denen \u00fccretlerdir. Asgari \u00fccret ne kadar y\u00fcksek olursa hizmet enflasyonu da o kadar y\u00fcksek olacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc asgari \u00fccret artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman di\u011fer \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00fccretleri de yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 oranda artmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Enflasyonu y\u00fckselten \u015fu anda bir sebep de i\u00e7 talep etkeni oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Yukar\u0131da k\u0131saca bahsetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi talep enflasyonu ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. En basit ifade ile\u201d nas\u0131l olsa zam gelecek param\u0131n yetti\u011fi kadar ihtiyac\u0131m olmasa da sat\u0131n alay\u0131m\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile olu\u015fan talep arz ve talep kanununa g\u00f6re fiyatlar\u0131 y\u00fckseltmektedir. Tabi bu arada gereksiz yere fiyatlar\u0131 y\u00fckseltenleri de unutmamak gerekir. \u00d6rne\u011fin 10 TL ye al\u0131nan bir \u00fcr\u00fcn 12 TL ye sat\u0131l\u0131rken 10 TL ye alamayaca\u011f\u0131m i\u00e7in fiyat\u0131n\u0131 15 TL ye y\u00fckseltmek ticari etik kurallar\u0131na ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Asgari \u00fccrete ve emekli maa\u015flar\u0131na zam yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Pazar ve marketlerde fiyat art\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 hatta bir gecede 700 \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fti\u011fini yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131ndan bir s\u00fcre \u00f6nce izledik ve zam oranlar\u0131 da %20 ile 30 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. H\u00e2lbuki hizmet i\u015fletmeleri haricindeki faaliyetlerde yap\u0131lan maa\u015f ve \u00fccret zamlar\u0131 \u00fcretimi en fazla %4-5 oran\u0131nda etkilemektedir. Bunlar\u0131n kontrol\u00fc mutlaka yap\u0131lmaktad\u0131r ama demek ki denetimlerin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemizde hizmet \u00fcretimi yapan i\u015fletmelerde \u00fcretim maliyetinin en \u00f6nemli fakt\u00f6r\u00fc hizmet maliyetleridir. \u0130\u015fsizlik oran\u0131n\u0131n %10 oldu\u011fu g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6zellikle hizmet i\u015fletmelerinde elemen s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 oldu\u011fu bir ger\u00e7ektir. \u00d6rne\u011fin otel hastane i\u015fletmeleri, doktor, avukat, mali m\u00fc\u015favir ticaretten ziyade hizmet \u00fcretimi ile i\u015ftigal eder. Bu t\u00fcr i\u015fletmelerde i\u015fe g\u00f6re eleman bulmak olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7t\u00fcr ve istikral\u0131 bir s\u00fcre\u00e7 \u00f6ne \u00e7\u0131kacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Yukar\u0131da k\u0131saca de\u011findi\u011fim gibi enflasyonu y\u00fckselten bir fakt\u00f6r olan i\u00e7 talebi azaltarak arz ve talep kanununa g\u00f6re arz fazlas\u0131 olu\u015fturarak fiyatlar\u0131n d\u00fc\u015fmesini olmasa da art\u0131\u015flar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmek i\u00e7in uzun bir s\u00fcreden bu yana uygulana s\u0131k\u0131 para politikas\u0131 bir m\u00fcddet daha uygulanacakt\u0131r ve hatta enflasyonun tek haneye d\u00fc\u015f\u00fcnceye kadar devam edece\u011fi ifade edilmektedir. Halk\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun b\u0131rak\u0131n harcamay\u0131 beslenme i\u00e7in bile b\u00fct\u00e7esi yeterli de\u011fildir. Bunun yan\u0131nda hizmet i\u015fletmelerinin \u00f6nemli bir pay\u0131 olan otellerde sezonun sona ermesi nedeniyle i\u015f\u00e7i \u00e7\u0131karmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak hizmet i\u015fletmelerinin di\u011fer sekt\u00f6rlerinde farkl\u0131 sonu\u00e7lar olu\u015faca\u011f\u0131 i\u00e7in hizmet enflasyonunun da d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi zor g\u00f6z\u00fck\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemize gelen ve say\u0131lar\u0131 10 milyonun \u00fcst\u00fcnde tahmin edilen s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131lar\u0131n kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretle her t\u00fcrl\u00fc i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 da \u00f6nemli bir konudur.<\/p>\n\n\n\n
T\u00dc\u0130K ten ald\u0131\u011f\u0131 kas\u0131m ay\u0131 hizmet \u00fcretim endeksi bilgileri a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet \u00fcretim endeksi y\u0131ll\u0131k %0,9 artt\u0131<\/p>\n\n\n\n
Hizmet \u00fcretim endeksi (2021=100) 2024 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m ay\u0131nda bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re %0,9 artt\u0131. Ayn\u0131 ayda ula\u015ft\u0131rma ve depolama hizmetleri %3,0 azald\u0131, konaklama ve yiyecek hizmetleri %6,9 artt\u0131, bilgi ve ileti\u015fim hizmetleri %2,5 artt\u0131, gayrimenkul hizmetleri %11,6 artt\u0131, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetler %3,1 artt\u0131, idari ve destek hizmetleri ise %2,2 artt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Hizmet \u00fcretim endeksi (2021=100) 2024 y\u0131l\u0131 Kas\u0131m ay\u0131nda bir \u00f6nceki aya g\u00f6re %0,2 azald\u0131. Ayn\u0131 ayda ula\u015ft\u0131rma ve depolama hizmetleri %0,9 azald\u0131, konaklama ve yiyecek hizmetleri ayn\u0131 kald\u0131, bilgi ve ileti\u015fim hizmetleri %0,7 artt\u0131, gayrimenkul hizmetleri %3,2 artt\u0131, mesleki, bilimsel ve teknik hizmetler %1,2 artt\u0131, idari ve destek hizmetleri ise %1,1 azald\u0131.<\/p>\n\n\n\n
A\u00c7IKLAMALAR<\/p>\n\n\n\n
Y\u0131ll\u0131k de\u011fi\u015fim, takvim etkisinden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f endeks de\u011ferlerinin bir \u00f6nceki y\u0131l\u0131n ayn\u0131 ay\u0131na g\u00f6re de\u011fi\u015fimini ifade etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Ayl\u0131k de\u011fi\u015fim, mevsim ve takvim etkisinden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f endeks de\u011ferlerinin bir \u00f6nceki aya g\u00f6re de\u011fi\u015fimini ifade etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Kaynak: T\u00dc\u0130K<\/p>\n\n\n\n
ZAFER \u00d6ZC\u0130VAN<\/p>\n\n\n\n
Ekonomist-Yazar<\/p>\n\n\n\n