Ya\u015f\u0131 50 ve \u00fczerinde olanlar hat\u0131rlayacaklard\u0131r.1980 li y\u0131llar\u0131n ortalar\u0131na kadar her mahallede bakkal, kasap, berber, ayakkab\u0131 tamircisi, elektrik\u00e7i, terzi, su tesisat\u00e7\u0131s\u0131, oto tamircisi gibi esnaflar vard\u0131 ve mahalle sakinleri sorunlar\u0131n\u0131 kolayca \u00e7\u00f6zerlerdi. Ayn\u0131 zamanda yukar\u0131da saymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m esnaflar mahallenin bek\u00e7ileri gibiydiler. Mahalleye giren \u00e7\u0131kan kontrol alt\u0131ndayd\u0131 ve bu kimselere gerekti\u011finde hepimiz anahtarlar\u0131m\u0131z\u0131 b\u0131rak\u0131p gider, paras\u0131z kald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u00f6d\u00fcn\u00e7 al\u0131r, veresiye al\u0131\u015fveri\u015f yapar ay sonunda maa\u015f\u0131 al\u0131nca \u00f6derdik.<\/p>\n\n\n\n
Bilgisayar \u00e7a\u011f\u0131na girmeden \u00f6nce (80 li y\u0131llara kadar) kredi kart\u0131 vs. olmad\u0131\u011f\u0131ndan g\u00fcvene dayal\u0131 bir al\u0131\u015fveri\u015f sistemi vard\u0131 ve herkes gelirine g\u00f6re harcamalar\u0131n\u0131 d\u00fczenlerdi. Ayr\u0131ca g\u00fcven \u00f6n planda oldu\u011fu i\u00e7in al\u0131\u015fveri\u015flerde pazarl\u0131k bile s\u00f6z konusu olmazd\u0131. Konunun en \u00f6nemli ve iyi taraf\u0131 muhatab\u0131n\u0131z\u0131 bulmak ve i\u015finizi g\u00f6rmek son derece kolayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Globalle\u015fmeye ge\u00e7ti\u011fimiz 80 li y\u0131llar\u0131n ortas\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar al\u0131\u015fveri\u015f \u015fekli de\u011fi\u015fti, \u00fcr\u00fcn de\u011fi\u015fti, sat\u0131n alma i\u00e7g\u00fcd\u00fclerimiz artt\u0131 ve zincir marketlerin h\u0131zla \u00e7o\u011falmas\u0131, al\u0131\u015fveri\u015f merkezlerinin her ge\u00e7en g\u00fcn say\u0131lar\u0131 artmas\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck esnaflar\u0131n iyice k\u00fc\u00e7\u00fclmesine hatta kepenk kapatmas\u0131na kadar gitti. \u00c7\u00fcnk\u00fc girdi\u011finiz bir markette sadece ihtiyac\u0131n\u0131z olan\u0131 de\u011fil, yap\u0131lan sat\u0131\u015f kriterlerinden dolay\u0131 ihtiya\u00e7 fazlas\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn kredi kart\u0131yla al\u0131p \u00f6deme g\u00fcn\u00fc geldi\u011finde de baz\u0131 kimseler zorlanmaya hatta asgari \u00f6deme tutar\u0131n\u0131 \u00f6deyip kalan borcu ertelemeye daha da \u00f6tesi bir bankaya olan borcu ba\u015fka bankadan kredi alarak \u00f6demeyi se\u00e7enler bile olmaya ba\u015flad\u0131 ve bu t\u00fcr olaylar her ge\u00e7en g\u00fcn artmaya devam etti. \u0130statistiklere g\u00f6re Kredi kartlar\u0131, banka kartlar\u0131 ve \u00f6n \u00f6demeli kartlarla yap\u0131lan toplam \u00f6deme tutar\u0131 haziranda ge\u00e7en y\u0131l\u0131n ayn\u0131 d\u00f6nemine g\u00f6re y\u00fczde 98 artarak 1,27 trilyon liraya y\u00fckseldi.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck esnaflar b\u00fcy\u00fck market, servis merkezleri gibi i\u015fletmelerle anla\u015farak i\u015flerini b\u0131rakmak zorunda kald\u0131lar ve kalanlar da son derece zor ko\u015fullarda i\u015f hayat\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ekonomi y\u00f6netimi k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf\u0131 koruyacak birtak\u0131m tedbirler alsa da yeterli olmamakta, halk\u0131n al\u0131\u015fveri\u015f y\u00f6ntemi de\u011fi\u015fti\u011finden pahal\u0131 da olsa al\u0131\u015fveri\u015f merkezlerine y\u00f6nelmektedir. Ancak say\u0131lar\u0131 h\u0131zla artan baz\u0131 al\u0131\u015fveri\u015f merkezlerinin de zor durumda oldu\u011funu yaz\u0131l\u0131 ve g\u00f6rsel bas\u0131ndan izlemekteyiz.<\/p>\n\n\n\n
Yukar\u0131da bahsetmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi bakkallar, kasaplar marketlerle anla\u015farak i\u015f de\u011fi\u015ftirebilirler ama bir ayakkab\u0131 tamircisi ne yapabilir? Eskiden bir ayakkab\u0131y\u0131 tamir ettirip, pen\u00e7e bile yapt\u0131r\u0131p uzun s\u00fcre giyebiliyorduk. \u015eimdilerde ise ad\u0131na t\u00fcketim \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 dedi\u011fimiz sistem y\u00fcz\u00fcnden ayakkab\u0131 tamiri bitti ve hepimiz birka\u00e7 ayakkab\u0131 sahibi olmaya ba\u015flad\u0131k<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz ekonomik kriz ortam\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck esnaflar\u0131 mumla arar duruma geldik. \u00d6rne\u011fin bir araba tamiri i\u00e7in yetkili servise gitti\u011fimizde normal \u00fccretin \u00e7ok fazlas\u0131n\u0131 talep etmekte, bir markete gitti\u011fimizde ise pahal\u0131 oldu\u011funa raz\u0131 gelerek kredi kart\u0131 kolay geldi\u011finden al\u0131\u015fveri\u015f yap\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6zellikle marketler, al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri, reklamlar, Show room lar vas\u0131tas\u0131yla bizleri sat\u0131n almaya zorlayan etkenleri her ge\u00e7en g\u00fcn art\u0131rmaktad\u0131r. Bir markete girdi\u011finizde;<\/p>\n\n\n\n
*\u00dcr\u00fcnlerin yerle\u015ftirme bi\u00e7imi kolay al\u0131\u015fveri\u015fe te\u015fvik ediyor. \u00d6rne\u011fin kule sat\u0131\u015flar\u0131 denilen y\u00f6ntem kullan\u0131larak herhangi bir \u00fcr\u00fcn \u00e7e\u015fidi kule \u015feklinde y\u00fcksek g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc olarak te\u015fhir edilerek ucuz sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 mesaj\u0131 veriliyor ve t\u00fcketici ihtiyac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde sat\u0131n almay\u0131 tercih ediyor.<\/p>\n\n\n\n
*\u00dcr\u00fcnlerin market i\u00e7indeki konumu da sat\u0131\u015f tercihlerini de\u011fi\u015ftirebilir. Bir X \u00fcr\u00fcn\u00fc almaya gitti\u011finizde arad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00fcr\u00fcn marketin sonunda bulunan raflarda ise b\u00fct\u00fcn marketi izlemek kendili\u011finden olu\u015fur ve birka\u00e7 \u00fcr\u00fcn daha sat\u0131n alarak marketten \u00e7\u0131kar\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
*\u0130ndirimli \u00fcr\u00fcnler genelde marketin en sonda bulunan u\u00e7 noktalara yerle\u015ftirilir. Bu da market i\u00e7inde daha fazla g\u00f6rsel yapman\u0131z\u0131 ve sat\u0131n almak \u00fczere torban\u0131z\u0131 doldurman\u0131z\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n
*Sebze ve meyveler \u00f6zellikle marketin \u00f6n s\u0131ralar\u0131nda konumlan\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sebze ve meyveler en temel ihtiya\u00e7 maddeleridir ve taze olduklar\u0131 i\u00e7in al\u0131\u015fveri\u015f hacmi y\u00fckselir ve i\u00e7eride de devam edebilir.<\/p>\n\n\n\n
*Baz\u0131 \u00fcr\u00fcnlerde fiyat alg\u0131s\u0131 olu\u015fturulur. Mesela tanesi 7,5 TL olan bir \u00fcr\u00fcn\u00fcn 2 tane al\u0131nca 10 TL olmas\u0131 gibi.<\/p>\n\n\n\n
*Fiyat alg\u0131s\u0131. Baz\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131 tahmin edilse be bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn\u00fcn fiyat\u0131 t\u00fcketici taraf\u0131ndan bilinmez. Ucuz bir \u00fcr\u00fcn alan t\u00fcketici bunlar da ucuz alg\u0131s\u0131yla sepete birka\u00e7 \u00fcr\u00fcn atabilir.<\/p>\n\n\n\n
*Market atmosferi al\u0131\u015fveri\u015fi tetikleyen ba\u015fka bir etkendir. Marketin konumu, i\u00e7indeki koku, m\u00fc\u015fterilere kar\u015f\u0131 tutum gibi fakt\u00f6rler sat\u0131\u015f i\u00e7in \u00f6nemli rol oynar. Markette \u00e7alan m\u00fczik al\u0131\u015fveri\u015f d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fc canland\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n
*Al\u0131\u015fveri\u015f tutar\u0131na g\u00f6re indirim yap\u0131lmas\u0131, sat\u0131\u015flar\u0131 artt\u0131rabilir. \u00d6rne\u011fin 50 TL lik \u00fcr\u00fcn alana X mal\u0131 38 TL yerine 20 TL olabilir.<\/p>\n\n\n\n
Daha az harcama yapmak i\u00e7in<\/p>\n\n\n\n
*Mutlaka al\u0131\u015fveri\u015f listesi yap\u0131n ve bunun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmamaya \u00f6zen g\u00f6sterin.<\/p>\n\n\n\n
*Harcama limiti belirleyin ve buna sad\u0131k kal\u0131n.<\/p>\n\n\n\n
*Kartla \u00f6deme al\u0131\u015fveri\u015fte hesap yapmay\u0131 gerektirmedi\u011fi alg\u0131s\u0131 vard\u0131r. Bunu yenmek i\u00e7in nakit al\u0131\u015fveri\u015fi benimseyin.<\/p>\n\n\n\n
*Online al\u0131\u015fveri\u015fler sadece ihtiya\u00e7 i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bu y\u00f6ntemi tercih edebilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fc\u00e7\u00fck esnaflar\u0131m\u0131z\u0131n i\u015flerinin bozulmas\u0131nda bir ba\u015fka sebep de e ticaret sisteminin h\u0131zla yay\u0131lmas\u0131d\u0131r. Kap\u0131ya kadar \u00fcr\u00fcn\u00fcn gelmesi, ekonomik ko\u015fullar nedeniyle her bireyin \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda oldu\u011fu i\u00e7in zaman bulamamas\u0131 gibi nedenlerle e ticaret hacmi her ge\u00e7en g\u00fcn artmaktad\u0131r. Ancak bu i\u015flemde de sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015fletmenin ticaret bakanl\u0131\u011f\u0131na kay\u0131tl\u0131 olmas\u0131 son derece \u00f6nemlidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kart bilgileriniz art niyetle kullan\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n
Yukar\u0131da k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf\u0131n durumunu \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m ama bir ba\u015fka ve en \u00f6nemli ger\u00e7ek \u00e7a\u011fa, teknolojiye ayak uyduramayan i\u015fletmelerin ticari ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilmeleri \u00e7ok zordur. Globalle\u015fen d\u00fcnyada teknolojiye yeti\u015fmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla teknolojik bir ekonomide insanlar\u0131n kendini yeti\u015ftirebilmesi i\u015fsizlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde insans\u0131z hava arac\u0131, insans\u0131z rayl\u0131 sistem ara\u00e7lar\u0131 yerini alm\u0131\u015ft\u0131r ve her kimse i\u015fsiz kalmamak i\u00e7in teknolojiye uymak zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte yukar\u0131da saymaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m gibi sistem y\u00fcz\u00fcnden k\u00fc\u00e7\u00fck esnaf yok olmaya mahk\u00fbm edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
ZAFER \u00d6ZC\u0130VAN<\/p>\n\n\n\n
Ekonomist-Yazar<\/p>\n\n\n\n