Mississippi, ABD’nin en fakir eyaleti. Fakat ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelirde Avrupa’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomisi Almanya ile yar\u0131\u015f\u0131yor. T\u00fcrkiye’den de d\u00f6rt kat daha zenginler.<\/p>\n\n\n\n
ABD’nin en yoksul eyaleti Mississippi’nin ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelirde, Avrupa Birli\u011fi’nin en g\u00fc\u00e7l\u00fc ekonomisi olan Almanya’n\u0131n sadece 1.524 euro (55.474 T\u00fcrk Liras\u0131) gerisinde oldu\u011funu biliyor muydunuz? Ya da T\u00fcrkiye’den d\u00f6rt kat daha zengin olduklar\u0131n\u0131?<\/p>\n\n\n\n
Daha adil bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma sa\u011flayan sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc standard\u0131 (PPS) hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, L\u00fcksemburg ve \u0130rlanda hari\u00e7, ABD’nin en yoksul eyaletinin t\u00fcm Avrupa Birli\u011fi \u00fclkelerini geride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
K\u0131sa bir hat\u0131rlatma: Gayri Safi Yurti\u00e7i Has\u0131la (GSY\u0130H), bir \u00fclkenin belirli bir d\u00f6nemde (genellikle bir y\u0131l) i\u00e7inde \u00fcretilen t\u00fcm mal ve hizmetlerin toplam de\u011feriyken, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir, bir \u00fclkenin toplam gelirinin (veya GSY\u0130H \u2018s\u0131n\u0131n) n\u00fcfusuna b\u00f6l\u00fcnmesiyle elde ediliyor.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye’de 2023 y\u0131l\u0131nda ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir 13.110 dolar (463.791 T\u00fcrk Liras\u0131) seviyesindeydi. Bu rakam Mississippi’de 53.872 dolar (1,9 milyon T\u00fcrk Liras\u0131) civar\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n
Euronews, eyaletlerin 2024 y\u0131l\u0131ndaki GSY\u0130H’lerine ABD Ekonomik Analiz B\u00fcrosu’ndan (BEA), Avrupa \u00fclkelerindeki rakamlara da Uluslararas\u0131 Para Fonu’nun (IMF) “K\u00fcresel G\u00f6r\u00fcn\u00fcm” raporu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ula\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n
ABD eyaletlerinde 2024 y\u0131l\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde mevsimsel olarak d\u00fczeltilmi\u015f veri setleri ve ABD N\u00fcfus Say\u0131m B\u00fcrosu’nun Temmuz 2024’teki n\u00fcfus tahminleri kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n
2024’\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7eyre\u011finde Mississippi’de ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir 53.872 dolard\u0131. Bu rakam Columbia B\u00f6lgesi’nde 266.787 dolara (9,43 milyon T\u00fcrk Liras\u0131) kadar \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Bat\u0131 Virginia (58.100 dolar- 2,05 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), Arkansas (58.578 dolar- 2,07 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), Alabama (59.756 dolar- 2,11 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), G\u00fcney Carolina (61.081 dolar- 2,16 milyon T\u00fcrk Liras\u0131) eyaletleri de alt s\u0131ralarda yer al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
\u0130lk be\u015fte New York (110.575 dolar- 3,91 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), Massachusetts (104.588 dolar- 3,7 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), Washington (102.759 dolar- 3,63 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), California (99.619 dolar- 3,52 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), Columbia B\u00f6lgesi’ni takip ediyor.<\/p>\n\n\n\n
Avrupa Birli\u011fi’nde de 2024 y\u0131l\u0131nda ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir Bulgaristan’da 15.773 euro (574.142 T\u00fcrk Liras\u0131) iken L\u00fcksemburg’da 125.043 euro (4,55 milyon T\u00fcrk Liras\u0131) seviyesindeydi. AB ortalamas\u0131 40.060 euro (1,45 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), ABD ortalamas\u0131 80.023 euro (2,91 milyon T\u00fcrk Liras\u0131) olarak \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
Avrupa’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck be\u015f ekonomisinde Almanya’da ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir 51.304 euro (1,86 milyon T\u00fcrk Liras\u0131) iken, bu rakam \u0130ngiltere’de 48.441 euro (1,76 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), Fransa’da 44.365 euro (1,61 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), \u0130talya’da 37.227 euro (1,35 milyon T\u00fcrk Liras\u0131), \u0130spanya’da 33.070 euro (1,2 milyon T\u00fcrk Liras\u0131) seviyesindeydi.<\/p>\n\n\n\n
Avrupa’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck be\u015f ekonomisi ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelire g\u00f6re de\u011fil, toplam ekonomik b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe, yani Gayri Safi Yurti\u00e7i Has\u0131la’ya (GSY\u0130H) g\u00f6re tan\u0131mlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Mississippi, Almanya’ya \u00e7ok yak\u0131n, T\u00fcrkiye’den \u00e7ok uzak<\/p>\n\n\n\n
Bu rakamlar g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, ABD’de “en yoksul eyalet” olarak tan\u0131mlanan Mississippi’nin, Avrupa’n\u0131n en b\u00fcy\u00fck ekonomisi olan Almanya’n\u0131n, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelirde 1.524 euro (55.474 T\u00fcrk Liras\u0131) geride oldu\u011fu sonucuna var\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Almanya, 2024’te d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ekonomisiydi ve Avrupa Birli\u011fi’nin GSY\u0130H’sine y\u00fczde 24,3 oran\u0131nda katk\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye ise, IMF’in sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 veriler do\u011frultusunda, 1,024 trilyon dolarl\u0131k (36,23 trilyon T\u00fcrk Liras\u0131) GSY\u0130H’si ile 2023 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 17. ekonomisiydi.<\/p>\n\n\n\n
Ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir 13.110 dolard\u0131. Yani Mississippi’den 40.762 dolar (1,44 milyon T\u00fcrk Liras\u0131) daha az.<\/p>\n\n\n\n
Bu hesapta ABD’nin en yoksul eyaletinde ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelir, \u0130spanya’dan 16.710 euro (608.249 T\u00fcrk Liras\u0131), \u0130talya’dan 12.553 euro (456.933 T\u00fcrk Liras\u0131), Fransa’dan 5.415 euro (197.107 T\u00fcrk Liras\u0131) ve \u0130ngiltere’den 1.339 euro (48.740 T\u00fcrk Liras\u0131) daha fazla.<\/p>\n\n\n\n
ABD’nin en yoksul ikinci eyaleti Bat\u0131 Virginia ise, ayn\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcmde Avrupa Birli\u011fi’nin en g\u00fc\u00e7l\u00fc ekonomisini 5.270 euroluk (191.829 T\u00fcrk Liras\u0131) farkla geride b\u0131rak\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
S\u0131ralamaya PPS etkisi<\/p>\n\n\n\n
Sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc standard\u0131 (Purchasing Power Standard – PPS), farkl\u0131 \u00fclkelerdeki para birimlerinin de\u011ferini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131ran bir ekonomik kavramd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Eurostat bunu \u015fu \u015fekilde a\u00e7\u0131kl\u0131yor: “Bu bize belirli miktarda mal ve hizmetin farkl\u0131 \u00fclkelerde ka\u00e7 para birimine mal oldu\u011funu s\u00f6yler.”<\/p>\n\n\n\n
PPS, \u00fclkeler aras\u0131ndaki fiyat d\u00fczeyi farkl\u0131l\u0131klar\u0131na dayanan, Eurostat taraf\u0131ndan tan\u0131mlanm\u0131\u015f bir “yapay para birimi.”<\/p>\n\n\n\n
Bir birim PPS, teorik olarak her \u00fclkede ayn\u0131 miktarda mal ve hizmet sat\u0131n alabiliyor.<\/p>\n\n\n\n
Gayri Safi Yurti\u00e7i Has\u0131la’dan (GSY\u0130H) ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir, sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fc paritesine ayarland\u0131\u011f\u0131nda, s\u0131ralamalarda \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fiklik g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Bu do\u011frultuda, ABD’de ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir 86.601 dolarken, AB ortalamas\u0131 62.660 dolara kadar y\u00fckseliyor.<\/p>\n\n\n\n
Yani Almanya’n\u0131n 55.521 dolar olan ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli geliri, PPS baz al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 70.930 dolara kadar \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Bu durum, ABD eyaletleri ile Avrupa \u00fclkeleri aras\u0131ndaki s\u0131ralaman\u0131n da de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n
Adil bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma i\u00e7in ABD eyaletlerinin b\u00f6lgesel fiyat pariteleri (RPP) hesaba kat\u0131lmal\u0131. RPP, konut kiralar\u0131 da dahil olmak \u00fczere t\u00fcm t\u00fcketim mal ve hizmetlerini kaps\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Bu senaryoda Mississippi’nin PPS cinsinden ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen geliri (60.714 dolar), Avrupa Birli\u011fi ortalamas\u0131n\u0131n biraz alt\u0131nda, \u0130spanya’n\u0131n da az \u00fcst\u00fcnde.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye de de\u011fi\u015fimin en \u00e7ok g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fclkeler aras\u0131nda. PPS cinsinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, 13.110 dolar olan ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelirin 43.700’e \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
L\u00fcksemburg ve \u0130rlanda neden istisnai?<\/p>\n\n\n\n
\u0130rlanda, d\u00fc\u015f\u00fck kurumlar vergisi oranlar\u0131 (y\u00fczde 12,5) ile biliniyor ve bu da \u00e7ok uluslu \u015firketlerin, \u00f6zellikle teknoloji ve finans \u015firketlerinin, burada faaliyet g\u00f6stermesini te\u015fvik ediyor. Bu durum, \u0130rlanda’n\u0131n GSY\u0130H\u2019sini yapay olarak art\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n
L\u00fcksemburg da benzer \u015fekilde, d\u00fc\u015f\u00fck vergi oranlar\u0131 ve yat\u0131r\u0131m dostu bir ortam sunarak b\u00fcy\u00fck uluslararas\u0131 \u015firketlerin ve fonlar\u0131n burada kay\u0131tl\u0131 olmas\u0131na olanak tan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
GSY\u0130H nedir?<\/p>\n\n\n\n
GSY\u0130H, bir \u00fclkede belirli bir d\u00f6nemde \u00fcretilen t\u00fcm nihai mal ve hizmetlerin parasal de\u011ferini temsil eder. Bir ulusun ekonomisinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve b\u00fcy\u00fcmesini \u00f6l\u00e7mede kilit rol \u00fcstlenir.<\/p>\n\n\n\n
GSY\u0130H \u2018ten ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milli gelir \u00fclkeleri kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmada yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131rken, PPS daha adil bir temel sunar. Yine ortalama maa\u015flarla birlikte harcanabilir gelir de adil bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmada kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
(Yukar\u0131daki yaz\u0131 Euronews sitesinden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n
ZAFER \u00d6ZC\u0130VAN<\/p>\n\n\n\n
Ekonomist-Yazar<\/p>\n\n\n\n